ماندند و از فرزندان كنعان يبوسى [ 1 ] بود كه فرزندانش نخست در بيت المقدس اقامت داشتند و چون داود عليه السلام بر بيت المقدس غلبه يافت به افريقيه و مغرب گريختند و در آنجا ماندند و ظاهرا بربرها - همه فرزندان اينان باشند . ولى نسب شناسان بربر مىگويند كه ايشان از فرزندان مازيغ پسر كنعاناند شايد هم مازيغ به اينان انتساب داشته باشد . و نيز از فرزندان كنعان است ، حت [ 2 ] كه عوج بن عناق بر فرزندان او پادشاهى مىكرد . و نيز از فرزندان كنعان است عرقى و اروادى و حوى و اينان در نابلس و سبا و طرابلس سكونت داشتند و صمارى و حمات فرزندان او در حمص و حما مقيم شدند و انطاكيه نيز از آنان بود و حما به نام ايشان ناميده شد . اما كوش بن حام ، در تورات نام پنج فرزند او آمده است : سبتكا [ 3 ] و رعمه [ 4 ] و سبته [ 5 ] و سبا و حويله [ 6 ] . از فرزندان رعمهاند ، شبا [ 7 ] كه پدر مردم سند است و ددان [ 8 ] كه پدر مردم هند . و نيز در تورات آمده است كه نمرود از فرزندان كوش است ولى تعيين نكرده از كدام فرزند او . و نيز گويد كه حويله همان زويله است يعنى مردم برقه .
مردم يمن از فرزندان سبا هستند . قبطيان به عقيدهء اسرائيليان از فرزندان فوتاند .
طبرى از ابن اسحاق روايت كرده كه هند و سند و حبشه كه سياه پوستند از فرزندان كوشاند . بعضى از مردم نوبه و فزان و زغاوه و زنگ از فرزندان كنعانند .
ابن سعيد گويد كه سياهان همه فرزندان حاماند و نام سه تيره از آنها را از نام سه تن ديگر از فرزندان او مىداند : حبشه منسوب است به حبش و نوبه ، به نوابه يا نوى و زنگ به زنج ولى نام پدران ديگر تيرهها را ذكر نكرده است . اين سه كه او نام برده از فرزندان حام نيستند . شايد از اعقاب او باشند .
هشام بن محمد كلبى گويد : نمرود پسر كوش بن كنعان است . اورسيوس [ 9 ] مورخ رومى گويد كه : سبا و مردم افريقيه يعنى بربرها از فرزندان حويله پسر كوشاند . و كوش را يضول مىنامند .
خداوند داناتر است كه اين سخنى نادرست است . زيرا - چنان كه گذشت - يضول در تورات از فرزندان يافث است . از اين رو گفته است كه حبشيان مغرب از فرزندان دادان پسر رعمه ، از فرزندان مصرايم پسر حاماند .
سخن در فرزندان حام به پايان آمد . و اين پايان سخن در انساب امم عالم است به صورت كلى . اختلافاتى كه در جزئيات هست به يارى و توفيق پروردگار در جاى خود خواهد آمد .
هامش
[ ( 1 ) ] يبوسا .
[ ( 2 ) ] حيث .
[ ( 3 ) ] سفنا .
[ ( 4 ) ] رعما .
[ ( 5 ) ] سفخا .
[ ( 6 ) ] جويلا .
[ ( 7 ) ] شاو .
[ ( 8 ) ] دادان .
[ ( 9 ) ] اهرشيوش