پيمان صلح بست . چون سپاه رومانوس شكسته شد ، بعد از او ، ميخائيل بر روم استيلا يافت چون از اسارت باز آمد ميخائيل ديگر او را به تخت سلطنت راه نداد و از پادشاهى عزل كرد و خود اجراى پيمان صلح با الب ارسلان را به عهده گرفت . رومانوس رهبانيت اختيار كرد .
پايان .
از اين پس دولت افرنج نيرومند شد و رم و سرزمينهاى آن سوى آن را تسخير كرد . چون روميان دين نصرانيت گزيدند امتهاى مجاور خواه و ناخواه بدين دين داخل شدند از قبيل ارمنها ، و ما پيش از اين گفتيم كه اينان نسب به ناحور برادر ابراهيم ( ع ) مىرسانند و كشورشان ارمينيه و پايتختشان اخلاط است . و نيز گرج كه از تيرههاى رومى هستند و شهرهايشان ناحيهء خزر است ، ميان ارمينيه و قسطنطينيه در جانب شمالى ميان كوههاى صعب العبور . و نيز چركس است در كوههايى ، بر ساحل شرقى درياى بنطس [ 1 ] و در ساحل شمالى آن ، و اينان از تيرههاى تركاند . و نيز روس در جزايرى در درياى بنطس و ساحل شمالى آن و نيز بلغاريان منسوب به سرزمينشان بلغار در ساحل شمالى درياى بنطس و نيز بر جان كه امتى هستند بسيار در ناحيهء شمالى كه به سبب دوريشان كسى از اخبارشان آگاه نيست . همه اينها از تيرههاى ترك هستند و بزرگترين امتى كه از آن آگاهى داريم افرنج است و پايتخت بلادشان فرنجه است و آن را فرنسه به سين نيز مىگويند و پادشاهشان فرنسيس است . ايشان در سرزمينهايى هستند ، بر ساحل شمالى درياى روم و در مغربشان اندلس واقع شده و ميانشان كوههايى است ، صعب با گذرگاههايى تنگ موسوم به برت [ 2 ] ، ساكنان آنها جلالقه هستند از تيرههاى افرنج . پادشاهان فرانسه از بزرگترين پادشاهان افرنج در ساحل شمالى اين دريا هستند . اينان بر جزاير صقليه و قبرس و اقريطش و جنوه و نيز بلاد اندلس تا برشلونه استيلا يافتهاند . پس از قيصرهاى نخستين اينان نيرومند شدند . از ديگر امتهاى افرنجه بنادقه هستند . بلادشان در دو سوى خليجى است كه از درياى روم بيرون مىآيد و به طرف شمال و اندكى غرب و تا هفتصد ميل گسترده است . اين خليج ، مقابل خليج قسطنطينيه است و در نزديكى آن در فاصله هشت مرحله از بلاد جنوه و در آن سوى آن ، شهر رم سواد اعظم افرنجه و پايتختشان واقع شده . كرسى بطرك اعظم كه آن را بابا ( پاپ ) مىگويند ، در آنجاست . ديگر از امتهاى افرنجه جلالقه هستند كه سرزمينشان اندلس است . همهء اينان به تبع روميان بر دين نصرانيت هستند . علاوه بر اينها امتهايى از سودان و حبشه و نوبه و همه كسانى كه روزگارى تحت سيطره روميان بودهاند ، چون بربرهاى بر العدوه ، در مغرب از قبيل نفزاوه و هواده ، در افريقيه و مصامده ، در مغرب اقصى . بدين طريق ، دولت روم و دين نصرانيت نيرومند شد .
چون خدا اسلام را آورد و آن دين بر دينهاى ديگر غلبه يافت ، مملكت روم در دو سوى
هامش
[ ( 1 ) ] نيطش .
[ ( 2 ) ] البون .