هر خبر به يادآوريها و عبرتهاى حكمتآميز پرداخته مىشود از اين رو آن را :
« كتاب العبر و ديوان المبتدأ و الخبر في ايام العرب و العجم و البربر و من عاصر هم من ذوى السلطان الاكبر » نام نهادم .
كتاب العبر ابو زيد عبد الرحمان بن محمد بن خلدون المغربى با اين نام طويل و آن ذكر جميل ، متاسفانه چون « تاريخ الرسل و الملوك » محمد بن جرير طبرى و « الكامل » عز الدين ابو الحسن على بن محمد معروف به ابن الاثير و « النجوم الزاهرهء » جمال الدين ابو المحاسن يوسف بن تغرى بردى و شمارى ديگر از كتب تاريخ هرگز آن بخت نياورد كه همه آن به شيوهء انتقادى كه امروزه متداول است مقابله و تصحيح گردد . از اين رو چاپهاى مختلفى كه از آن در دسترس است تنها فرقشان در نام ناشر است و شيوهء چاپ و گر نه از حيث كثرت تحريف و تصحيف و افتادگيها و درهم ريختگيها هر يك سواد مصدق و المثناى ديگرى است .
در اين چاپها با اصرار عجيبى همه جا تغلب و تغلبى و بنى تغلب ، ثعلب و ثعلبى و بنى ثعلب و به جاى آمل چه آمل مازندران چه آمل كنار جيحون آمد ضبط شده . بروجرد همه جا يزدجرد و اسد آباد غالبا استرآباد و بجكم ، يحكم و تحكم و نقفور ( نيكاتور ) يعفور آمده . همچنين در بسيارى موارد صغانيان ( چغانيان ) ضلاضيان و انبار ، انهار و اعناب ، اعناق و ابن عمه ، ابن عذبه و اثقال ، انفال و الرجال ، الرحال و بادقلى ، بازقله و اليس ، الليث و اذواء ، ارواع شده . و هزاران غلط فاحش ديگر كه آنان كه دستى بر آتش دارند مىدانند كه در اين مواقع براى يافتن ضبط صحيح ، مترجم را كار به جان و جان بر لب مىآيد . به راستى اگر من ترجمهء اين كتاب را بلى نگفته بودم هرگز اين بلاى جانفرساى طاقت سوز را بر خود تحمل نمىكردم . با اين مقدمه كار من هم تصحيح بوده و هم ترجمه .
اما تصحيح قاعدة بايد از روى نسخهء اصلى يا نسخههاى كهن باشد .
نسخهاى از اين كتاب كه مىگويند ابن خلدون خود آن را خوانده و بر حواشى اصلاحاتى كرده در كتابخانهء ينى جامع تركيه موجود است ، ولى با نخلى بدان بلندى و دستى به اين كوتاهى تحصيل چنان نسخهاى چگونه ميسر تواند شد .
مترجم راهى كه براى تصحيح غلطها و جبران افتادگيها و نظم درهم ريختگيهاى عبارات كتاب در پيش گرفت چنين بود كه به مآخذ و منابعى كه ابن - خلدون در تاليف تاريخ خود از آنها استفاده كرده و آنها به شيوهء امروزى تصحيح و با نسخ متعدد مقابله گرديدهاند ، رجوع نمود . مثلا فصول مربوط به بنى اسرائيل و پيش از ايشان چون اخبار نوح و ابراهيم را با تورات مطابقه كرد و در اين كار يكى از
تاريخ ابن خلدون ( فارسي ) — صفحة مقدمه 21
مساهمون: ابن خلدون
صمقدمه ٢١