المقدس بر يهود پادشاهى داد و دولت جالوت را به او داد . شام را نيز در تصرف آورد و هشتاد سال پادشاهى راند . پس از او خمانى به پادشاهى رسيد . ايرانيان به سبب زيبائى و حسن ادب و كمال معرفت و سواركارىاش او را به پادشاهى برداشتند . و او را چهرآزاد ، لقب دادند و گويند از اين رو او را پادشاهى دادند كه چون از پدر خود به داراى بزرگ آبستن شده بود و از او خواست كه تا هنگامى كه كودك در شكم اوست ، او را تاج شاهى دهد و او چنين كرد . ساسان پسر ديگرش نامزد پادشاهى بود ، چون شنيد خشمگين شد و به كوههاى اصطخر رفت و خود عهدهدار پرورش گلههاى خود گرديد . چون پدر بمرد ديگر از پسرانش ياد نكردند و ابن خمانى را بر تخت نشاندند . خمانى پادشاهى پيروز جنگ بود . چون فرزندش دارا به حد رشد رسيد مادر زمام ملك به دست او داد و خود به فارس رفت و شهر دارابجرد را بنا نهاد .
و با روميان نبرد كرد و پيروز شد و جمعى را به اسارت گرفت و سى سال پادشاهى كرد . چون دارا به پادشاهى رسيد ، به بابل نزول كرد و كشور خويش در ضبط آورد و با پادشاهان نبرد كرد و بر آنها خراج نهاد . و گويند او بود كه اسبان بريد را ترتيب داد . دارا شيفتهء فرزند خود دارا بود ، چنان كه نام خود بر او نهاده بود . او را وليعهد خود ساخت پس از دوازده سال پادشاهى بمرد و بعد از او پسرش دارا بهمن پادشاه شد . او را دوستى بود به نام برى [ 1 ] كه پدرش دارا او را به سعايت وزير خود رستين [ 2 ] كشته بود ، ولى از كشتن او پشيمان شده بود . چون دارا به پادشاهى رسيد برادر برى را دبير خود ساخت سپس او را وزارت داد تا حق برادرش را ادا كرده باشد . او دارا را عليه رستين كه وزير او و وزير پدرش بود و نيز ديگر دولتيان برانگيخت تا همه از او بيمناك شدند . هشام بن محمد گويد : دارا چهارده سال پادشاهى راند . پادشاهى نكوهيده سيرت بود . بزرگان ملك را به قتل آورد ، و رعيت را هلاك كرد . اسكندر پسر فيليپوس پادشاه يونانيان با او نبرد كرد . دارا را چهرآزاد [ 3 ] يعنى كريم الطبع لقب داده بودند . يكى از سردارانش بناگاه او را كشت و به اسكندر پيوست تا بدين سبب به او تقرب جويد . اسكندر فرمان داد تا بكشندش و گفت : اين پاداش كسى است كه بر پادشاه خود جسارت ورزد ، آنگاه روشنك دختر دارا را - چنان كه در اخبار اسكندر خواهيم آورد - به زنى گرفت .
طبرى گويد : برخى از كسانى كه به اخبار گذشتگان آگاهند ، گفتهاند كه دارا را در روز مرگش چهار فرزند بود : اشك [ 4 ] بنودارا [ 5 ] و اردشير [ 6 ] و دخترى به نام روشنك كه اسكندر با او ازدواج كرد . و او چهارده سال پادشاهى كرد .
اينها اخبار ايرانيان باستانىاند دربارهء آخرين پادشاهشان دارا .
هامش
[ ( 1 ) ] بيدلى .
[ ( 2 ) ] ارشيش .
[ ( 3 ) ] در متن سفيد است . ابن اثير : دارا را چهرآزاد مىگفتند .
[ ( 4 ) ] اسسك .
[ ( 5 ) ] بنودار .
[ ( 6 ) ] ارداشير .