فريقس [ 1 ] پسر ويرك است . مسعودى اين نامها را بدين گونه آورده است و چنان كه مىبينى همهء آنها غير مضبوطاند . و نيز گويند كه ايرانيان از فرزندان ايران پسر فريدوناند . و ما در آتيه در اين باب سخن خواهيم گفت . و آنان كه پيش از او بودهاند بدين نام خوانده نمىشدهاند - و اللّه اعلم - و او نخستين كسى بوده كه بر ايران - سرزمين فارس - پادشاهى كرده است و اعقاب او به توارث پادشاهى يافتهاند . سپس خراسان و مملكت نبطىها و جرامقه در تصرف آنان در آمده و قلمروشان از جانب غرب تا اسكندريه و از جانب شمال تا باب الابواب گسترش يافته است و در كتب آمده است كه سرزمين ايران ، همان سرزمين ترك است . اسرائيليان مىگويند كه ايرانيان از فرزندان طيراس [ 2 ] پسر يافثاند و آنان را با برادرانشان فرزندان ماداى پسر يافث يك مملكت بوده است .
اما علما و نسب شناسان ايرانى ، هيچ يك از اين اقوال را نمىپذيرند و مىگويند كه ايرانيان فرزند گيومرث هستند و فراتر از او نسبى نمىشناسند . گيومرث در نزد آنان به معنى فرزند گل است و او نخستين فرزند خاك است و نسب از او آغاز مىشود .
اما سرزمينهايى كه ايرانيان در آنها سكونت داشتند ، در آغاز سرزمين فارس بود و بدين جهت آنان را فرس ( فارسيان ) خواندهاند و در همسايگى آنان ، برادران نسبيشان فرزندان آشور پسر سام ساكن بودند و آنان چنان كه بيهقى گويد : كردها و ديلمها و خزرها و نبطىها و جرامقه هستند . آنگاه خراسان و كشور نبطىها و جرامقه و ديگر اين امتها را در تصرف آوردند . پس قلمرو فرمانشان تا اسكندريه كشيده شد .
در اين نژاد ، چنان كه مورخان آوردهاند چهار طبقهاند : طبقهء اول را پيشداديان [ 3 ] گويند و طبقه دوم را كيانيان ، و طبقهء سوم را اشگانيان ، و طبقهء چهارم را ساسانيان . مدت پادشاهى اينان چنان كه ابن سعيد از كتاب تاريخ امم على بن حمزهء اصفهانى [ 4 ] نقل كرده ، از زمان گيومرث نياىشان تا كشته شدن يزدگرد در ايام عثمان چهار هزار و دويست و قريب هشتاد و يك سال بوده . ايرانيان مىگويند ، گيومرث نخستين كسى است كه در روى زمين پديد آمده و به روايت مسعودى هزار سال زيسته است . مسعودى كيومرث را به كاف پيش از ياء دو نقطه تحتانى ضبط كرده و سهيلى به جاى كاف جيم آورده و به نظر مىرسد حرفى ميان جيم و كاف باشد ( گ ) .
هامش
[ ( 1 ) ] فرهس .
[ ( 2 ) ] طبراس .
[ ( 3 ) ] بيشدانيان .
[ ( 4 ) ] گويا مراد مؤلف ابو عبد اللّه حمزة بن الحسن الاصفهانى ( متوفى به ميان سالهاى 350 تا 360 ) صاحب كتاب سنى ملوك الارض و الانبياء باشد .