استعداد بقايش محرز نشده باشد ، را صحيح مىدانيد . اين يك ادّعا است و شما بايد ثابت كنيد كه به چه دليلى اين استعمال ، صحيح و نيكو است ؟
از مرحوم آخوند ( ره ) سؤال مىكنيم كه در صورت عدم احراز استعداد بقاء ، آيا مىتوان به عموم « لا ينقض اليقين بالشك ابدا » تمسّك كرد ؟ شما خودتان در بحث عام و خاص قائل شديد كه يكى از شرايط تمسّك به عموم عام ، احراز مصداقيّت فرد از براى عامّ و احراز موضوع و شكّ در وجود مخصّص است ؛ ولى وقتى كه در استعداد بقاء يا عدم استعداد بقاى يك مصداقى شك داشته باشيم ، چگونه مىتوان به عموم « لا ينقض اليقين بالشك ابدا » تمسّك كرد ؟
در اينجا موضوع احراز نشده است ، در واقع شك در ثبوت موضوع و مصداقيّت آن از براى عام است و اگر با وجود شك در مصداقيّت فرد از براى عام ، به عموم « لا ينقض اليقين بالشك ابدا » تمسّك كرده و استصحاب را جارى كنيم اين تمسّك به عموم عام است در شبهات مصداقيهء خود عامّ ، كه هيچكس آن را نپذيرفته است . « 1 »
در اينجا نيز همينطور است . اسناد نقض به چيزى كه استعداد بقاى آن مشكوك است ، صحيح نيست ؛ چرا كه در ثبوت موضوع و در مصداقيت آن از براى عام شك داريم . در نتيجه ، اين حرف شما كه « انتقض اليقين باشتعال السّراج » حتّى در صورت شك در استعداد بقاى آن صحيح است ، يك ادّعا بوده و مصادرهء به مطلوب است و مورد پذيرش ما نيست ؛ در حالى كه شما موضوعيّت آن را از براى عام مفروض مىگيريد و سپس به عموم « لا ينقض اليقين بالشك » تمسّك مىكنيد .
لذا ما نظر شيخ انصارى ( ره ) را مىپذيريم و قائل به تفصيل مىشويم . ليكن مثل ايشان قائل به مجاز در كلمه نمىشويم چرا كه مجاز ، بر خلاف اصل است . ما بايد ببينيم كه آيا خود يقين در اينجا اثر دارد ؟ يا يقين ، مرآة ( آينه ) بوده و اثر مال متيقّن است نه يقين ؟
با بررسى در مىيابيم كه اثر مربوط به متيقّن است ؛ چون وقتى كه قانونگذار مىگويد :
« لا ينقض اليقين بالشك ابدا » ، بر ذات يقين آثارى مترتّب نمىشود ؛ بلكه متيقّن ، مدّ نظر بوده و آثار از آن او است و در صورتى اسناد نقض در « لا ينقض » ، به يقين صحيح خواهد
هامش
( 1 ) - گاهى شارع مقدّس مىگويد كه « اكرم العلماء » و ما شك مىكنيم كه آيا زيد عالم هست يا نه ؟ اما گاهى بعد از گفتن « اكرم العلماء » ، مىگويد « لا تكرم الفساق منهم » . در اين حالت ، ما نيز در عالم بودن زيد ، شكى نداريم ولى نمىدانيم كه آيا فاسق هم هست يا نه ؟ به عبارتى آيا از افراد مخصّص هست يا نه ؟ در صورت اوّل كه در عالم بودن زيد شك داريم ، نمىتوان به عموم « اكرم العلماء » تمسّك كرد و او را اكرام نمود ؛ چرا كه مصداقيّت آن براى عام ، احراز نشده است .