نظر مرحوم والد ( ره )
مرحوم والد ما « 1 » ( رحمة الله عليه ) ، تفصيل مرحوم آخوند ( ره ) را توجيه كرده و مىگويد كه اينكه مرحوم آخوند ( ره ) در بحث حجّيّت خبر واحد ، قائل به عدم رادعيّت آيات ناهيه از اتّباع غير علم نسبت به بناى عقلاء شده ؛ به خاطر آن بوده كه خبر واحد را اماره دانسته است . و اماره ، علم تعبّدى بوده و تتميم كشف مىكند ؛ يعنى قانونگذار آن كاشفيّت ناقصهء موجود در ظنّ را در عالم اعتبار تشريعى ، كشف تامّ حساب مىكند . لذا دليل قائم بر اماريّت و حجّيّت خبر واحد ، حكومت دارد بر آيات ناهيه از اتّباع غير علم ؛ چرا كه آيه مىگويد كه :
« وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ »
« 2 » ؛ در حالى كه آن ادلّه مىگويند كه خبر واحد ، چون تتميم كشف در عالم اعتبار است ، در نتيجه علم تعبّدى است . لذا در بحث خبر واحد ؛ آيه ، نمىتواند رادع بناى عقلاء باشد ؛ بههمينجهت در آنجا مىتوان به بناى عقلاء به عنوان دليل حجّيّت خبر واحد تمسّك كرد ، ولى استصحاب ، اصل عملى است و اصل عملى ، علم تعبّدى نبوده و تتميم كشف نمىكند ؛ بلكه صرف بناى عملى و جرى عملى مىباشد . لذا با اين بيان ، مرحوم والد ما ، فرمايش مرحوم آخوند ( ره ) را توجيه كرده و ثابت مىكنند كه در كلام ايشان تناقضى وجود نداشته و برطبق مبناى خودشان ، صحيح استدلال كردهاند .
لكن ايشان به گونهء ديگرى به مرحوم آخوند ( ره ) اشكال وارد مىكنند . به اين بيان كه :
ما مىپذيريم كه استصحاب ، اماره و علم تعبّدى نبوده و تتميم كشف نمىكند ؛ بلكه اصل عملى است ؛ لكن اين اصل عملى ، اصل تنزيلى و اصل محرز است نه اصل غير تنزيلى ؛ چرا كه در استصحاب ، قانونگذار تنزيل مىكند مشكوك را به منزلهء متيقّن .
لذا اشكال مرحوم آخوند ( ره ) به مقدّمهء دوّم دليل ، وارد نبوده و آيات ناهيه از اتّباع غير علم ، نمىتوانند سيرهء عقلاء بر بقاء را ردع كنند ؛ چرا كه در اينجا استصحاب با علم ارتباط دارد و فرد ادعا مىكند كه مشكوك در مرحلهء بقاء مثل متيقّن است . لذا يكى از ادلّهء قوى بر حجّيّت استصحاب ، بناى عقلاء بوده و رادعى در ميان نخواهد بود .
هامش
( 1 ) - براى آشنايى بيشتر و دقّت در كلمات به كار رفته ، به كتاب « منتهى الأصول ، دو جلدى » مرحوم ميرزا سيد حسن موسوى بجنوردى مراجعه كنيد ( مصحّح ) .
( 2 ) - سوره اسراء ، آيه 36 .