طريق ديگر فقط نصّ بر مثبت است .
و النّفى اى الوجه الثالث : سوّمين فرق بين طرق قصر مربوط به اينست كه بعضى از اين طرق با بعضى ديگر در يك عبارت جمع ميشوند . مثلا ميتوان گفت انّما انا تميميّ لا قيسيّ كه طريق عطف به « لا » با « انّما » جمع شده . و نيز هو يأتينى لا عمرو ، كه طريق عطف به « لا » با طرق تقديم جمع شده و درواقع در هريك از ايندو عبارت دو طريق از طرق حصر قرار داده شدند .
مصنّف و شارح در بيان سوّمين فرق ميگويند : طريق نفى بلاء عاطفه را ميتوان با طريق انّما و تقديم جمع نمود . ولى نميتوان با نفى و استثناء جمع كرد . براى اينكه قبل از لاء عاطفه بايد جمله مثبت باشد تا بوسيله « لا » نفى گردد . و خلاصه لاء براى منفىكردن مثبت است نه براى منفىكردن منفى . پس مثال « ما زيد الّا قائم لا قاعد » صحيح نيست . زيرا قبل از آمدن « لا قاعد » از زيد همه صفات را نفى نموديم . حتى صفت قاعد بودن را و فقط براى زيد صفت قيام را اثبات كرديم . پس لا قاعد در جائى آمده كه قبل از آن نفى گرديده است .
و نيز مثال « ما يقوم الّا زيد لا عمرو » كه حصر صفت بر موصوف است صحيح نيست . زيرا قبل از آمدن « لا عمرو » . بوسيله « ما يقوم » قيام از همه افراد غير زيد نفى شده بود كه از آنها هم عمرو بود . پس لا عمرو نفى منفى كرده نه نفى مثبت . مثال اول براى حصر موصوف بر صفت بود .
و قد يقع مثل ذالك : شارح ميگويد آرى ممكن است افراد غير بليغ در عبارات خود طريق عطف بلاء عاطفه را با نفى و الّا جمع نمايند .
آئين بلاغت ( شرح مختصر المعانى ) ( فارسى ) — صفحة 55
مساهمون: احمد امين شيرازى
ص٥٥