ظهور روح القدس بر حضرت مريم به صورت انسان كامل :
فَأَرْسَلْنا إِلَيْها رُوحَنا فَتَمَثَّلَ لَها بَشَراً سَوِيًّا
« مريم / 17 »
شاهد : در حاليت « بشرا » براى ضمير مستتر در « تمثل » مىباشد كه اين حال توطئه براى ذكر « سوّيا » است چون اوّلا ذكر « سوّيا » بدون ذكر مقدّمى « بشرا » مفيد معناى واقعى و مراد خداوند نيست زيرا معلوم نمىشود كه روح القدس به صورت چه چيزى « سويا » و كامل تمثل و ظاهر شده است و ثانيا : اگر « بشرا » در عبارت ذكر نشود « سويا » چون صفت است بايد صفت براى ضمير مستتر « تمثل » باشد و به صورت مرفوع قرءات شود در حالى كه اين لفظ نمىتواند صفت براى آن ضمير شود زيرا از ضمير صفت آورده نمىشود . و همين مطالب در مثال : « جاءني زيد رجلا محسنا » جارى است كه « رجلا » حال توطئهاى براى ذكر « محسنا » است و ارزش ذاتى ندارد زيرا معلوم است كه « زيد » مرد است بلكه مقدمه چينى و زمينه نحوى براى ذكر صفت « محسنا » فراهم مىكند ، زيرا اگر « رجلا » نباشد ، « محسنا » نمىتواند صفت براى « زيد » واقع شود زيرا نكره است و « زيد » معرفه مىباشد .
الثالث : سومين تقسيم حال ، به اعتبار زمان وجود آن و مقايسه آن با زمان عامل خود است ، كه در اين صورت به سه قسم تقسيم مىشود :
1 - حال مقارنه : حالى است كه زمان تحقق و وجود حال ، مقارن با زمان وجود عامل آن است ، كه در استعمالات غالبا حال از اين قسم است ، مانند اين آيه شريفه كه در بيان قول همسر حضرت ابراهيم است بعد از آنكه خداوند به آنها بشارت فرزند داد :
هذا بَعْلِي شَيْخاً
« هود / 72 »
شاهد : در حال مقارنه بودن « شيخا » از « بعلى » است كه زمان حال - زمان پيرى - مقارن زمان عامل آن است كه « هذا » مىباشد زيرا در همان زمان كه اشاره كرده است آن حضرت پير بوده است . و « هذا » مىتواند عامل حال باشد زيرا متضمن معناى « انبّه » و « اشير إليه » است .
نكته : قابل ذكر است كه اصل در حال ، مقارنه بودن است
2 - حال مقدّره : حالى است كه زمان تحقق حال موخّر و مستقبل از زمان