شده است و به همين جهت است كه مضموم و غير منوّن است زيرا مناداى معرفه مفرد ، مضموم است و تكرار عامل فقط در بدل مىباشد و در عطف بيان نيست .
الثامن : فرق آخر عطف بيان با بدل در اين است كه عطف بيان در تقدير و فرض يك جمله ديگر ، غير از جملهء متبوع خود نمىباشد ، بنابراين عطف بيان و متبوع آن لفظا و معنا و نيّتا يك جمله هستند به خلاف جملهاى كه در آن بدل وجود دارد كه در نيت دو جمله است كه يك جمله مشتمل بر عامل در مبدلمنه و خود مبدلمنه ، و جمله ديگر همان عامل به اضافه بدل در نيت گرفته مىشود بطورى كه گويا دو جمله نيّتا و معنا ذكر شده است . به همين جهت ، بدليت « أخوها » از « عمرو » در مثال « هند قام عمرو أخوها » صحيح نيست ، زيرا « أخوها » در تقدير ، از آن جمله ديگرى است بطورى كه گويا جملهاى كه در آن مبدلمنه ذكر شده « هند قام عمرو » است و جمله ديگر « هند قام أخوها » است و چون در جمله اسميهء اوّل ، ضمير رابط به مبتدا وجود ندارد بنابراين « أخوها » بدل نبوده بلكه عطف بيان براى « عمرو » است تا اين اشكال پيش نيايد . و يا در مثال « مررت برجل قام عمرو أخوه » ، « أخوه » نمىتواند « بدل » از « عمرو » باشد زيرا جمله « قام عمرو أخوه » صفت براى « رجل » است و بايد جمله صفت ، ضمير رابط به موصوف داشته باشد و اگر « أخوها » بدل گرفته شود ، آن جملهء صفت در حكم دو جمله است كه عبارت از « قام عمرو و قام أخوها » است كه جمله اوّل كه صفت براى « رجل » است خالى از ضمير رابط خواهد شد ، لذا بايد « أخوها » را عطف بيان گرفت تا اين اشكال پيش نيايد .
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 44
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص٤٤