ما افترق فيه عطف بيان و البدل
متن و ذلك ثمانية امور :
أحدها : أنّ العطف لا يكون مضمرا و لا تابعا لمضمر لأنّه في الجوامد نظير النعت في المشتق و لهذا . .
شرح چون غرض و ارزش كاربردى عطف بيان با بدل كل از كل بسيار نزديك به هم است ، و در عبارات ، احتمال اشتباه باهم وجود دارد ، در مقام معيار و ملاك تشخيص اين دو از يكديگر ، معيارهايى ذكر مىشود كه اين دو باهم در كلام اشتباه نشود . در اوّل بحث گفتيم عطف بيان و بدل كل از كل از حيث ارزش كلامى بسيار شبيه هم هستند زيرا هردو اينها در مقام بيان اين نكته هستند كه مقصود از متبوع ، مصداق تابع است به همين جهت ابن مالك در تعريف اين دو مىگويد :
و ذو البيان تابع شبه الصفة * حقيقة القصد به منكشفة
التابع المقصود بالحكم بلا * واسطة هو المسمّى بدلا
بايد دانست امورى كه بدل و عطف بيان در آن تمايز و افتراق پيدا مىكند ، هشت امر و وجه مىباشد :
أحدها : هرگز عطف بيان نه خود ضمير مىباشد و نه متبوع آن ضمير مىتواند باشد ، زيرا همانطور كه صفت - كه همواره مشتق يا مؤول به مشتق است - در بين مشتقات هرگز نمىتواند خود ضمير يا تابع از ضمير باشد ، عطف بيان كه همواره جامد است ، نيز كه معنا و كاربردى همانند صفت دارد ، نمىتواند خود