و آن بستگى به فعل قبل دارد كه با كداميك از حروف جر متعدى مىشود ، مانند فعل « بشّر » كه با حرف جر باء متعدى مىشود همانطور كه در آيه قبل ملاحظه شد .
و محل « أن و أنّ » : بحثى كه در اينجا مطرح است و علماى نحو در اينباره اختلاف دارند بحث درباره محل « أن و أنّ » و صله اين دو بعد از حذف حرف جر مىباشد ، كه در اين مساله دو قول مىباشد :
1 - قول خليل بن احمد و اكثر نحويين : كه مىگويند محل آن واجب است نصب باشد از باب حمل بر غالب موارد اين باب كه اعراب در آنها ظاهر مىشود زيرا غالبا مفعول به واسطه كه اعراب ظاهر مىتواند بپذيرد وقتى حرف جر آن حذف مىشود ، لفظا منصوب مىگردد .
2 - قول سيبويه : كه مىگويد هرچند نصب محلى آن صحيح است لكن بقاء بر جر اوّليه آن نيز جايز است ، سيبويه « 1 » در « الكتاب » بعد از نقل قول خليل بن احمد استاد خود ، مىگويد : اگر انسان بگويد كه محل مجرور در اين صورت باز مجرور است ، اين قول قول قويّيى مىباشد و براى آن در زبان عرب نيز نظائرى وجود دارد ، مانند قول عربها كه مىگويند : « لاه أبوك » كه در اصل « للّه أبوك » بوده و سپس لام جاره حذف شده و اسم مجرور به جر خود باقى مانده است و بايد توجه داشت كه اصل اوّلى اين مثال « للّه درّ أبيك » بوده است كه هم لام جاره و هم « درّ » حذف شده و بعد از آن مضافاليه آن « أبي » به جاى آن قرار گرفته و اعراب آن را دارا گشته و « أبوك » شده است .
و ما يلي المضاف يأتي خلفا * عنه في الإعراب إذا ما حذفا
و أما نقل جماعة : جماعتى از علما كه يكى از آنها ابن مالك است نقل كردهاند كه خليل بن احمد مىگويد محل « أن و أنّ » و معمول آنها جر است و سيبويه مىگويد محل آن نصب است .
اين نقل درست نيست و آنان سهو و غفلت در نقل كردهاند زيرا قول آن دو عكس اين است چون خليل بن احمد مىگويد محل آن نصب و سيبويه مىگويد
هامش
( 1 ) - الكتاب : 1 / 543 .