تنبيه
متن قوله تعالى :
أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ
« الغاشية / 17 » لا تكون بدلا من « الإبل » لأنّ دخول الجارّ على « كيف » شاذ .
شرح در اين تنبيه بحث پيرامون اعراب « كيف » در اين آيه شريفه و امثال آن است ، بايد دانست كه « كيف » در آيه به سه دليل بدل از « الإبل » نمىباشد : 1 - اگر بدل از آن بود بايد صحيح مىبود كه عامل مبدلمنه بر بدل نيز واقع گردد در حالى كه دخول و وقوع حرف جر بر « كيف » بسيار كم است ، علاوه بر آنكه همانا شأن چنين است كه آنچه كه شنيده شده از عبارتى كه اعراب حرف جرى بر « كيف » داخل كردهاند آن حرف جر « على » بوده و دخول « إلى » بر « كيف » اصلا شنيده نشده است ، و اگر « كيف » بدل از « الإبل » مىبود بايد صحيح باشد دخول عامل بدل كه « إلى » است بر « كيف » كه بيان شد صحيح نمىباشد .
2 - دليل دوّم بر عدم بدليت « كيف » از « الإبل » اين است كه چون « إلى » متعلّق صبه فعل « ينظرون » مىباشد و مجرور آن مفعول به واسطه آن است ، و مىدانيم كه محل بدل مطابق محل مبدلمنه است ، بنابراين فعل « ينظرون » بايد بتواند عامل در محل « كيف » بنابر مفعول بواسطه براى خود باشد در حالى كه « كيف » از اسماء صدارتطلب است كه نمىگذارد عامل قبل در آن عمل كند .
3 - و دليل سوّم اين است كه اگر « كيف » بدل از « الإبل » باشد ، بايد اين قول را نيز قبول كرد كه بعد از « كيف » جمله تمام است و جمله بعد كه « خلقت » است ربطى با جمله قبل از حيث معنا ندارد ، در حالى كه ظاهر و سياق آيه در مقام بيان ملاحظه انسان به كيفيت خلقت است و كاملا جملهء بعد از « كيف » با فعل قبل از آن ارتباط دارد .
و إنّما هي منصوبة : اين است و جز اين نيست كه « كيف » در آيه محلا منصوب است و حال براى ضمير در « خلقت » مىباشد بنابراين عامل نصب آن ، فعل بعد آن