بنابر مفعول لاجله بودن براى « أهلكنا » است .
2 - جمله معترضه باشد كه بين فعل قلبى « يروا » و « أنّ » و صله آنكه در حكم دو مفعول آن بوده و سد مسد دو مفعول آن فعل قلبى شده است قرار دارد .
و يفترقان في خمسة امور : « كم » استفهاميه و خبريه همانطور كه پنج وجه مشترك دارند ، پنج وجه افتراق نيز دارند :
1 - كلام با « كم » خبريه احتمال صدق و كذب دارد ، چون جمله خبريه است لكن كلام با « كم » استفهاميه چون انشائيه است قابليت احتمال صدق و كذب ندارد ، چون جملههاى انشائيه خارجى براى تطبيق ندارند .
2 - متكلم به « كم » خبريه از مخاطب خود تقاضاى جواب ندارد زيرا او مخبر است ، بهخلاف متكلم به « كم » استفهاميه كه او تقاضاى جواب دارد زيرا او مستخبر يعنى مستفهم است .
3 - اسمى كه بدل آورده مىشود از « كم » خبريه ، مقرون به همزه استفهام نمىشود ، بهخلاف اسم بدل آورده شده از « كم » استفهاميه زيرا بايد بدل مطابق مبدلمنه در اخبار و استفهام باشد ، به همين جهت در بدل از « كم » خبريه گفته مىشود : « كم عبيدلي خمسون بل ستون » كه « خمسون » بدل از « كم » خبريه است و با آن همزه استفهام آورده نشده است لكن در « كم » استفهاميه گفته مىشود : « كم مالك أعشرون أم ثلاثون ؟ » كه بدل « عشرون » با همزه آورده شده است . ابن مالك در بيان اين قاعده مىگويد :
بدل المضمّن الهمز يلي * همزا ك « من ذا أسعيد أم عليّ »
4 - تمييز « كم » خبريه مىتواند مفرد و يا جمع باشد ، مانند : « كم عبد ملكت » و يا « كم عبيد ملكت » و مانند قول امام زين العابدين عليه السّلام :
« يا الهي فلك الحمد فكم من عائبة سترتها عليّ فلم تفضحني و كم من ذنب غطّيته عليّ فلم تشهرني و كم من شائبة ألممت بها فلم تهتك عنّي سترها » . « 1 »
هامش
( 1 ) - الصحيفة الكاملة السجاديه : دعا شانزدهم / 115 .