بلكه اين جمله ، يك جمله مستأنفه است كه از حيث لفظى ارتباطى با عبارت قبل ندارد و خبر داده مىشود به واسطه آن از حال شياطين كه استراق سمع مىكردند به اينكه آنان ديگر قدرت درك و قوهء شنيدن ارتباط وحى بين خداوند متعال و حضرت پيامبر صلّى اللّه عليه و آله نخواهند داشت . به همين جهت ضمير جمع در فعل ، عود به « كلّ شيطان » و يا « شيطان » نمىكند تا ادعايى مثل اجازه ابن عصفور در اينجا شود . بلكه ضمير جمع در آن ، عود به جمع شياطين ما رد مىكند كه از كلام قبل از جملهء « لا يسّمّعون » استفاده مىشود زيرا وقتى حكم حفظ آيات به تكتك افراد شياطين در كلام قبل نسبت داده شده ، پس جميع آنان اين حكم را دارا هستند به همين جهت ضمير جمع آورده شده است ، بنابراين در جملهء « لا يسّمّعون » ضمير حكما به جميع آن افراد عود مىكند .
و إن كانت « كلّ » مضافة إلى معرفة : در اوّل فصل گفته شد كه گاهى « كلّ » اضافه به نكره مىگردد كه در اين صورت دربارهء حكم آن سه قول ابن مالك و ابو حيان و مؤلف كتاب وجود داشت . لكن بايد دانست كه اگر « كلّ » اضافه به معرفه شود در اين صورت نحويين گفتهاند : دو وجه مراعات معنا و مراعات لفظ جايز است ، مانند « كلّهم قائم » كه مراعات لفظ شده است و « كلّهم قائمون » كه مراعات معناى « كلّ » شده است و به همين علت خبر آن جمع مذكر آورده شده است ، و محققا اين دو نحوهء مراعات در اين آيه شريفه اجتماع كردهاند :
إِنْ كُلُّ مَنْ فِي السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمنِ عَبْداً لَقَدْ أَحْصاهُمْ وَ عَدَّهُمْ عَدًّا وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً
« مريم / 93 - 95 »
شاهد : اجتماع مراعات معنا و لفظ « كلّ » در اين آيه شريفه است كه بهجهت مراعات لفظ « كلّ » ضمير مستتر در « آتي » و « آتيه » مفرد مذكر آورده شده است و به جهت مراعات معناى « كلّ » ضمير در « أحصاهم » و « عدّهم » جمع مىباشد چون « كلّ » از مضافاليه خود كه « من » موصوله مىباشد ، كسب معناى جمع كرده است زيرا مراد از « من » موصوله تمامى موجودات در آسمان و زمين مىباشد .
و الصواب : لكن قول حقّ در اين صورت كه « كلّ » اضافه به معرفه مىشود اين