نانهايى كه براى زيد بود » زيرا « كلّ » اضافه به نكره شده است . لكن اگر در همين مثال « رغيف » اضافه به « زيد » شود كه در اين صورت « رغيف » معرفه گشته و « كلّ » نيز اضافه به معرفه شده است ، و گفته شود : « أكلت كلّ رغيف زيد » در اين صورت معناى « كلّ » استغراق اجزاء است و معناى مثال اين گونه مىشود « خوردم تمامى اجزاى يك نان زيد را » .
متن و ترد « كلّ » - باعتبار كلّ واحد ممّا قبلها و ما بعدها - على ثلاثة أوجه :
شرح كلمهء « كلّ » وقتىكه در عبارت قرار گرفت ، دربارهء تركيب و اعراب آن به دو اعتبار مىشود آن را ملاحظه و مورد بررسى قرار داد :
الف : به اعتبار و ملاحظهء نسبت آن به الفاظ قبل .
ب : به اعتبار و ملاحظهء نسبت آن به كلمه بعد كه مضافاليه آن است .
بايد دانست كه در هردو اعتبار ، كلمهء « كلّ » در آن سه وجه جايز است :
امّا وجوه و احتمالات سهگانه آن به اعتبار الفاظ قبل ، عبارتند از :
1 - نعت بوده و منعوت آن گاهى نكره است كه در اين صورت « كلّ » اضافه به اسم نكرهء مشابه منعوت از حيث لفظ و معنا مىشود و دلالت بر كمال آن منعوت در ذات خود مىكند ، مانند : « أطعمنا شاة كلّ شاة » يعنى « اطعام داديم به مهمان گوسفندى كه كامل در گوسفند بودن بود » مراد اين است كه گوسفند در نهايت كمال چاقى و خوش طعمى بود .
و گاهى منعوت آن معرفه است كه در اين صورت « كلّ » اضافه به اسم معرفه مشابه منعوت از حيث لفظ و معنا مىشود و مانند قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در مدح امير المؤمنين عليه السّلام :
[ قال صلّى اللّه عليه و آله : يا عليّ أدن منّي فدنا منه فقال : إنّ السعيد حقّ السعيد من أحبّك و أطاعك « إنّ الشّقي كلّ الشّقي من عاداك و أبغضك » يا عليّ كذب من زعم أنّه
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى ) — صفحة 345
مساهمون: غلامعلى صفايى
ص٣٤٥