حالى كه بيرون رانده شدهايم ما و فرزندانمان از زادگاهمان و از ديارمان » .
و مانند قول عباس بن عبد المطلب عموى پيامبر در جنگ حنين كه بين لشكر اسلام و قبيله هوازن و ثقيف در سال هشتم هجرت بعد از فتح مكه اتفاق افتاد و در آن جنگ تعداد زيادى از مسلمين از يارى پيامبر فرار كردند به جز هفت نفر كه آنان باعث نجات پيامبر و در نهايت پيروزى اسلام شدند :
« نصرنا رسول اللّه في الحرب سبعة * و قد فرّ من قد فرّ منهم و أقشعوا » « 1 »
و ثامننا لا قي الحمام بسيفه * بما مسّه في اللّه لا يتوجّع
شاهد : دخول « قد » تقريبيه ظاهره بر فعل ماضى در جمله حاليه است و « قد » دوّم كه بعد از « من » موصول مىباشد « قد » تحقيقيه است .
معناى شعر : « يارى كرديم ما رسول اللّه را در اين جنگ در حالى كه ما هفت نفر بوديم و در حالى كه فرار كرده بودند از مسلمين كسانىكه محققا پراكنده شده بودند » .
3 - سوّمين حكمى كه مترتب بر « قد » حرفيه تقريبيه مىباشد ، دخول لام ابتدا بر آن است ، مانند : « إنّ زيدا لقد قام » و علّت دخول لام ابتدا بر فعل ماضى مقرون به « قد » در حالى كه اصل در اين لام دخول بر اسم مانند : « إن زيدا لقائم » مىباشد اين است كه فعل ماضى همراه « قد » معناى آن قريب به زمان مضارع و شبيه به فعل مضارع مىشود و چون بر فعل مضارع بهجهت شباهت عروضى آن به اسم ، اين لام مىتواند داخل شود ، مانند :
وَ إِنَّ رَبَّكَ لَيَحْكُمُ بَيْنَهُمْ
« النحل / 124 »
بنابراين بر فعل ماضى مقرون به « قد » نيز مىتواند لام ابتدا داخل شود ، چون شبيه فعل مضارع است كه بر آن مىتواند اين لام داخل شود .
المعني الثّالث : سوّمين معناى « قد » حرفيه ، تقليل وقوع مابعد است و اين
هامش
( 1 ) - أعيان الشيعة : 1 / 279 و آن هفت نفر عبارت بودند از : امير المؤمنين على بن ابى طالب عليه السّلام و عباس بن عبد المطلب و ابن عباس بن عبد المطلب و فضل بن عباس بن عبد المطلب و ربيعة بن الحارث بن عبد المطلب و اسامة بن زيد و ايمن بن عبيد كه او در اين جنگ شهيد شد ، و سبب شكست هوازن و ثقيف در اين جنگ كشته شدن ابو جرول فرمانده آنان بدست امير المؤمنين عليه السّلام بود .