« فاقسم باللّه يا بني امية عمّا قليل لتعرفنّها في أيدي غيركم و في دار عدوّكم » . « 1 »
معناى خطبه : « پس قسم مىخورم به خدا ، اى بنىاميه به زودى درخواهيد يافت كه حكومت و خلافت در دست غير شماست و در خانهء ( بنى عباس ) دشمن شماست » .
و يكى ديگر از خصوصيات باء قسميه اين است كه بر ضمير داخل مىشود بهخلاف ديگر ادات قسم ، مانند « بك لأفعلنّ » .
و سوّمين امتياز آن ، استعمال باء قسميه در قسم استعطافى است و آن عبارت از قسمى است كه جواب آن جملهء انشائيه مانند جملهء استفهاميّه مىباشد ، و متكلّم قسم مىخورد تا مخاطب عطوفت و مهربانى كند و مطلوب متكلم را انجام دهد و جواب گويد . « 2 »
مانند : « باللّه هل قام زيد » يعنى : « از تو مىخواهم در حالى كه قسم مىدهم تو را به خدا ، آيا زيد قيام كرد ؟ »
الثالث عشر : سيزدهمين معناى باء ، غايت و مترادف با معناى « إلى » است ، مانند قول خداوند متعال در حكايت كلام حضرت يوسف وقتى حضرت يعقوب او را در مصر با جلال و شكوه يافت :
قَدْ أَحْسَنَ بِي إِذْ أَخْرَجَنِي مِنَ السِّجْنِ
« يوسف / 100 »
يعنى : « محقّقا خداوند احسان و نيكى كرد به سوى من زمانى كه خارج كرد مرا از زندان » .
در آيه باء معناى « إلى » دارد زيرا ماده « حسن » با « إلى » متعدّى مىشود .
و قيل : گفته شده است كه در آيه ، اين گونه نيست كه باء معناى « إلى » را به جهت اينكه فعل مقدّم با « إلى » متعدّى مىشود . دارا باشد ، بلكه آن فعل قبل ، متضمن معناى فعلى است كه آن فعل با باء متعدّى مىشود . به همين علّت گفتهاند
هامش
( 1 ) - نهج البلاغة : ط 104 / 309 .
( 2 ) - براى تحقيق مراجعه شود به النحو الوافي : 2 / 459 و 4 / 462 .