داراى معناى ظرفيت مكانيه و « في » دوّم داراى معناى ظرفيت زمانيه است .
معناى آيه : « آلم - مغلوب شدند روميان در نزديكترين زمين - نسبت به دشمنانشان - و آنان بعد از مغلوب شدنشان به زودى غلبه مىكنند در كمتر از ده سال آينده » . « 1 »
بايد دانست كه ظرفيت زمانيه يا مكانيه بر دو قسم است : 1 - حقيقى : كه عبارت است از اينكه واقعا مجرور ، ظرف براى وقوع و تحقق ماقبل باشد ، مانند شعر ، حديث و آيه مذكور .
2 - مجازى : كه عبارت است از اينكه واقعا مجرور ، ظرف براى وقوع و تحقق ماقبل نمىباشد لكن فرضا و مجازا مجرور به عنوان ظرف قصد شده است ، مانند آيه شريفه :
وَ لَكُمْ فِي الْقِصاصِ حَياةٌ يا أُولِي الْأَلْبابِ
« البقرة / 179 »
و قول أمير المؤمنين در جنگ صفين در تحريك و هدايت اصحاب به جنگ و بيان واقعيت حيات انسان :
« فالموت في حياتكم مقهورين و الحياة في موتكم قاهرين » . « 2 »
شاهد : آيه و خطبه معناى ظرفيت مجازى داشتن « في » مىباشد زيرا قصاص و حيات و موت ظرف واقعى براى وقوع تحقق اشياء مذكور در آيه و خطبه نمىباشند .
معناى خطبه : « پس مرگ در زندگى شماست در حالى كه شكست خوردهايد و حيات در مرگ شماست در حالى كه غالب هستيد » .
الثّانى : دوّمين معناى « في » مصاحبت است و علامت آن صحت جايگزين شدن لفظ « مع » در محل آن و عدم تغيير معناى مراد متكلم است ، مثل قول خداوند متعال دربارهء قارون :
فَخَرَجَ عَلى قَوْمِهِ فِي زِينَتِهِ
« القصص / 79 » .
هامش
( 1 ) - « بضع » به معناى عددى ما بين سه تا ده مىباشد . البيان : 8 / 299 ، و مفردات الفاظ القرآن : 50 .
( 2 ) - نهج البلاغة : ط 51 / 138 .