ترتّب و عدم مسبب بودن وقوع مضمون خبر ( دادن درهم به شخص ) براى آمدن آن شخص بطورىكه اگر او نيايد احتمال دادن درهم به او نيز مىرود بهخلاف احتمال اوّل . « 1 »
الثّالث : سوّمين وجه و صنف فاء ، زائده مىباشد كه موجب تأكيد كلام مىگردد و اين وجه را سيبويه قبول و اثبات نكرده است و لكن كثيرى از علماى نحو قائل به زائده بودن فاء مىباشند و در نزد قائلين به زيادت فاء ، در موضع استعمال آن اختلاف شده است ، اخفش اجازه داده است كه فاء زائده بر خبر واقع شود مطلقا چه خبر امر و نهى باشد و چه نباشد و از قول اعراب ، اين كلام را « أخوك فوجد » حكايت كرده است كه فاء زائده بر خبر واقع شده است در حالى كه خبر امر و نهى نيست ، لكن فراء از علماى نحو كوفه و اعلم از علماى اندلس و جماعتى از نحويين قيد زدهاند و مشروط كردهاند جواز دخول فاء زائده بر خبر را به اينكه آن خبر فعل امر يا نهى باشد ، و اين آيه شريفه را مثال براى جائى كه فعل امر خبر است و فاء زائده بر آن داخل شده است مثال آوردهاند كه در بيان كيفيت برخورد با اهل جهنم است :
هذا فَلْيَذُوقُوهُ حَمِيمٌ وَ غَسَّاقٌ
« ص / 57 »
و در تركيب آن گفتهاند : « هذا » مبتدا ، فاء زائده و جمله امريهء « ليذوقوه » خبر و « حميم » بنابراين تركيب يا بدل از « هذا » و يا خبر دوّم براى « هذا » و يا خبر براى مبتداى محذوف « هو » مىباشد .
و براى مثال وقوع فاء زائده بر خبر كه آن خبر فعل نهى است اين كلام را آوردهاند : « زيد لا تضربه » .
و تأوّل المانعون : لكن كسانىكه زيادت فاء را قبول ندارند آيه را تأويل برده و به دو سبك ديگر تركيب مىكنند كه در اين دو صورت فاء زائده نمىباشد : 1 - « هذا » مبتدا و « حميم » خبر است و جمله « فليذوقوه » جمله معترضه بين مبتدا و خبر
هامش
( 1 ) - براى تحقيق مراجعه شود به النحو الوافي : 1 / 478 ، شرح جامي : 80 ، شرح الكافية : 1 / 101 .