« عوض »
متن « عوض » ظرف لاستغراق المستقبل مثل « أبدا » إلّا أنّه مختص بالنفي . . .
شرح يكى از كلمات مركّبهاى كه با حرف عين شروع مىشود ، « عوض » است ، اين كلمه اسم بوده و از اقسام ظرف زمان مستقبل مىباشد و معناى آن استغراق و فراگيرى تمامى زمان مستقبل است مانند كلمه « أبدا » لكن بين اين دو از يك جهت فرق است و آن در كيفيت استعمال « عوض » است كه مختصّ جمل منفى مىباشد لكن « أبدا » هم در جملات مثبت و هم در جملات منفى به كار برده مىشود .
شايان ذكر است كه اين كلمه از ظروف غيرمتصرّف است .
بايد دانست كه اين كلمه اگر اضافه شود معرب مىباشد ، مانند قول اعراب :
« لا أفعله عوض العائضين » ، يعنى : « انجام نمىدهم آن را هرگز هرگز » .
نكته : گاهى از بعضى از ظروف مثل « أبد ، دهر ، عوض » اسم فاعل ساخته مىشود و اين كلمات به آن اسماء فاعل به جهت تأكيد اضافه مىشود مانند « أبد الآبدين و دهر الداهرين و عوض العائضين » .
و اگر اين كلمه اضافه نگردد مبنى مىباشد و حركت بنائى آن يا ضم است « عوض » همانند « قبل » كه وقتى قطع از اضافه گردد مبنى بر ضم مىشود ، و يا كسره است به جهت التقاى ساكنين « واو و ضاد » « عوض » مانند « أمس » يا فتحه است به جهت رفع التقاى ساكنين و مخفّف بودن فتحه نسبت به كسره « عوض » مانند « أين » .