مىباشد حاصل نگردد و اگر خدا خواست كسى را ببخشايد و او را به بهشت بفرستد ، نتواند اين كار را انجام دهد زيرا مسبب ، بدون وجود سبب خود ، موجود نمىشود ، و خداوند متعال كه مالك يوم الدين است ، نتواند هيچگونه دخالتى در امر عقاب و ثواب داشته باشد ، و اين معنا با مالكيت على الاطلاق خداوند در روز قيامت منافات دارد ، لكن اگر معناى باء را مقابله بدانيم اين اشكال اساسا وارد نيست زيرا چيزى كه عطا مىشود ( المعطى ) در مقابل عوضى ، گاهى هم آن چيز مجانا اعطا مىشود . بنابراين آن اشكال محدوديت مالكيت على الإطلاق خداوند مرتفع مىشود ، زيرا با اين معنا ، آيه با آن مالكيت منافاتى ندارد .
بايد دانست كه اگر معناى باء در آيه و حديث هردو سببيت باشد ، بين آن دو تعارض خواهد بود ، زيرا آيه مىگويد : سبب دخول به بهشت ، عمل است و حديث مىگويد : سبب دخول به آن ، عمل نيست ولى وقتى معناى باء را در آيه مقابله و در حديث سببيّت دانستيم ، تعارض بين آنها وجود نخواهد داشت زيرا محمل و كيفيت توجيه اين دو باء مختلف بوده - يكى باء عوض و ديگرى باء سببيّت - و علّت اين دو گونه معناكردن آيه و حديث ، جمع بين ادلّه است زيرا تا مىتوانيم بين ادلّهاى كه ظاهرا باهم تعارض دارند ، به طريق صحيح و مناسب جمع كنيم ، اين كار اولى و بهتر از تساقط و كنار زدن آن ادلّه است . « الجمع مهما أمكن أولى من الطرح » .
و به همين جهت معناى اين دو باء را مختلف قرار مىدهيم تا بين آيه و حديث تعارض واقع نشود . چون در حديث پيامبر صلّى اللّه عليه و آله مىگويد : سبب دخول بهشت عمل نيست يعنى مىتواند عوامل ديگرى مانند رحمت خدا هم باشد ، و در آيه خداوند مىفرمايد : پاداش و عوض اعمال شما ، دخول در بهشت مىباشد ، هر چند ممكن است عوامل ديگرى نيز باعث دخول بهشت شوند .
التّاسع : نهمين معناى باء ، مجاوزت « 1 » و مترادف معناى « عن » مىباشد .
هامش
( 1 ) - معناى مجاوزت عبارت است از : ابتعاد و دوركردن شيئى از چيزى ( كه آنچيز در اينجا مجرور است ) به سبب فعل قبل از آن شئ ، مانند : « رميت السهم عن القوس » و بايد دانست كه مجاوزت بر دو قسم است :
1 - حقيقى : مانند اين مثال .