« علّ »
متن « علّ » بلام مشددة مفتوحة أو مكسورة لغة في « لعلّ » نحو قول الأضبط بن قريع :
« لا تهين الفقير علّك أن * تركع يوما و الدهر قد رفعه » « 1 »
شرح « علّ » كه داراى لام مضاعف و مشدّد مفتوح « علّ » و يا مكسور « علّ » مىباشد يكى از لغات « لعلّ » است بنابراين تمامى خصوصيات لفظى آنكه جزء حروف مشبهة بالفعل و عمل نصب به اسم و رفع به خبر است و خصوصيات معنوى آنكه عبارت از معناى ترجى و اميد داشتن ، و در مورد امكان وقوع خبر براى اسم استعمال شدن است ، دارا مىباشد ، دليل بر وقوع « علّ » به عنوان لغتى از لغات « لعلّ » قول أضبط بن قريع كه يكى از شعراى جاهلى است مىباشد .
تركيب شعر : « لا » ناهيه « تهين » فعل مضارع مخاطب و مبنى بر فتح است و بناء آن به واسطهء الحاق نون تاكيد خفيفه به آن است ، و اصل آن « لا تهينن » بوده است كه نون تاكيد به واسطه التقاء با ساكن ديگر كه لام تعريف است حذف شده است زيرا نون تأكيد خفيفه در التقاى ساكنين حذف مىشود و فتحهء حرف قبل دليل بر آن مىباشد همانطور كه ابن مالك در اينباره مىگويد :
و احذف خفيفة لساكن ردف * و بعد غير فتحة إذا تقف
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 379 ، شرح شواهد المغني : 1 / 453 ، أوضح المسالك : 3 / 137 ، شذا العرف : 42 ، شرح الاشموني : 3 / 225 ، شرح ابن عقيل : 2 / 318 ، همع الهوامع : 1 / 134 ، الخزانة : 4 / 588 ، لسان العرب : 13 / 438 ، الإنصاف : 221 .