و استغنوا : و أعراب به واسطه وجود تثنيه « سيّ » از تثنيه بستن « سواء » بىنياز هستند ، و نمىگويند : « سواءان » مگر در موارد بسيار كم ، زيرا اجتماع الف ممدوده و الف تثنيه موجب ثقالت كلمه مىباشد ، و چون اين دو كلمه داراى معناى مترادف مىباشند ، در هنگام استعمال ، از تثنيه « سىّ » استفاده مىشود .
و تشديد يائه : شرايط استعمال كلمه « سىّ » در جملهء « لا سيّما » عبارتند از :
1 - ياء « سىّ » بايد مشدد باشد .
2 - « لا » نفى جنس بر آن داخل شده باشد .
3 - و قبل از « لا » نفى جنس ، واو قرار داشته باشد . و اين واو يا استينافيه و يا حاليه است و محقق رضى قائل به اعتراضيه بودن آن است . « 1 » بنابراين همواره بايد « سيّ » مورد بحث در مجموعه عبارتى « و لا سيّما » باشد .
بايد دانست كه اين شرايط غالبا بايد مراعات شود بطورى كه ابو العباس ثعلب از نحويين كوفه اعتقاد دارد به اينكه هركس بر خلاف اين شرايط « سىّ » را استعمال كند ، از حيث عدم مراعات قواعد ادبيات عرب ، خطاكار است .
و ذكر غيره : لكن غير ثعلب - أخفش و ابن أعرابى « 2 » - مىگويند گاهى ياء « سىّ » تخفيف داده مىشود و به صورت « سى » تلفظ مىشود و گاهى واو نيز حذف مىشود ، مانند قول شاعر :
« فه بالعقود و بالأيمان لا سيما * عقد وفاء به من أعظم القرب » « 3 »
شاهد : در تخفيف ياء « سيّ » و استعمال آن بدون واو قبل از آن است .
تركيب شعر : « فه » فعل امر از « وفى - يفى » و هاء براى سكت است و جار و مجرور متعلّق به فعل امر مىباشد و « عقد » مبتدأ « وفاء به » بدل اشتمال از آن و « من أعظم القرب » متعلّق به فعل يا شبه فعل عموم خبر براى آن است و « القرب » مضافاليه براى « أعظم » و جمع « قربة » است .
هامش
( 1 ) - شرح الكافية : 1 / 249 .
( 2 ) - همع الهوامع : 1 / 235 .
( 3 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 3 / 219 ، همع الهوامع : 1 / 235 ، شرح الاشموني : 2 / 168 ، الخزانة : 2 / 64 ، شرح شواهد المغني : 1 / 413 .