شاهد : در تثنيهء « سىّ » به صورت « سيّان » مىباشد .
معناى شعر : « نازا هستند زنان ، پس نمىزايند مانند پيامبر را ، زيرا زنان براى زائيدن مثل پيامبر عقيم هستند . پيامبر سرازيركنندهء نعمتهاست بدون اينكه نعمتى ، نعمت ديگر را سلب كند و در نزد او مساوى هستند انسان غنى و فقير » .
و تستغنى حينئذ : در هنگام تثنيه ، اين كلمه كه دائم الإضافه است ، از اضافه بىنياز مىشود مانند كلمهء « مثل » كه از اسماء دائم الإضافه است و وقتى تثنيه باشد از اضافه مستغنى است مانند قول شاعر :
فإنّما هذه الدنيا و زهرتها * كالزّاد لا بدّ يوما أنّه فاني
« من يفعل الحسنات اللّه يشكرها * و الشّر بالشّر عند اللّه مثلان » « 1 »
شاهد : در تثنيه « مثل » و عدم اضافه آن مىباشد .
تركيب شعر : « من » از اسماء شرط و « يفعل » فعل شرط و فاعل ضمير مستتر كه عود به « من » مىكند « الحسنات » مفعول آن و « اللّه » مبتدأ و « يشكرها » خبر آن و جملهء اسميه جواب شرط به حذف فاء رابطه جواب به شرط است . و « الشر » مبتدأ و « بالشر » متعلّق به فعل يا شبه فعل عام ، خبر مىباشد و باء به معناى مقابله است و « عند » ظرف و مضاف به « اللّه » بوده و متعلّق به « مثلان » است كه خبر براى مبتداى محذوف است كه در تقدير « هما مثلان » مىباشد و تركيب ديگرى نيز جايز است كه « بالشّرّ » متعلّق به « المكافاة » محذوف مىباشد كه در تقدير عطف بر « الشر » شده و « مثلان » خبر آن دو است و در تقدير اين گونه است : « الشر و المكافاة بالشر مثلان عند اللّه » .
معناى شعر : « هركس انجام دهد اعمال خير را خداوند سپاسگزار آن اعمال خواهد بود و شرّ و فعل بد در مقابل آن جزاى شرّ و بد است و اين دو در نزد خدا مساوى هستند » .
هامش
( 1 ) - شرح أبيات مغني اللبيب : 1 / 371 ، شرح شواهد المغني : 1 / 178 ، الكتاب : 1 / 509 ، الخزانة : 3 / 644 ، النحو الوافي : 4 / 434 ، اللباب : 18 ، أوضح المسالك : 3 / 193 ، شرح الاشموني : 4 / 20 ، التصريح على التوضيح : 2 / 250 ، البهجة المرضية : 198 ، شرح الكافية : 2 / 263 .