« حتّى »
متن « حتّى » حرف يأتي لأحد ثلاثة معان : انتهاء الغاية و هو الغالب ، و التعليل ، و بمعنى « إلّا » في الاستثناء و هذا أقلّها و قلّ من يذكره ، و تستعمل على ثلاثة أوجه :
شرح يكى از كلمات مركّبهاى كه با حرف حاء شروع مىشود ، « حتّى » مىباشد ، اين كلمه حرف است و داراى سه معناى موضوعله و حقيقى مىباشد و در استعمال عرب براى يكى از اين سه معنا مىآيد :
1 - انتهاى غايت : يعنى مابعد ، غايت و نهايت براى ماقبل است ، مانند :
« أكلت السمكة حتّى رأسها » و استعمال « حتّى » در اين معنا نسبت به دو معناى ديگر ، زياد و غالب است .
2 - تعليل : يعنى مابعد ، علّت براى ماقبل است ، مانند : « شربت الدواء حتّى أصحّ » .
3 - استثناء : يعنى مابعد خارج از حكم ماقبل است مثل « إلّا » استثنائيه ، مانند : « ليس العطاء موجودا حتّى تجود » . استعمال « حتّى » در اين معنا قليل است و تعداد كمى از نحويين اين معنا را براى « حتّى » ذكر نمودهاند .
و بايد دانست كه « حتّى » بر سه صنف و وجه ، و به عبارت ديگر با سه عنوان نحوى متفاوت در كلام عرب استعمال مىشود : « 1 - حرف جر . 2 - حرف عطف . 3 - حرف ابتدا » كه هركدام از اين وجوه داراى احكام خاص و خصوصيات استعمالى منحصر به فرد مىباشد .