( بيان آلتهاى پهن شدن و جمع شدن عضوها )
پس ظاهر شد كه آلات انبساط و انقباض اعضا پى است و رباط و گوشت و عضله و غشا و وتر . و ارواح متعلقه به حيات ، سه است ، اگرچه « 1 » روح حيوانى يكى است . و اعضايى كه كسب عمل مىكنند ، يا وريد و شريان و پى است ، كه ادوات و آلات جميع اعمال بدنند ، يا جميع عضوهاى بدن است ، كه جميع حركات بدنى به ايشان متعلق شده است .
( معنى كلام امام عليه السّلام )
پس معنى اين كلام شريف ، آن است كه حمد مخصوص خدايى است كه تركيب كرد در ما آلتهاى بسط عضوها و گشاده شدن ايشان از يكديگر ، و قرار داد به جهت ما آلتهاى جمع شدن عضوها - و آن آلات ، چنان ( چه ) « 2 » مذكور شد ، پى و رباط و گوشت و عضله و غشا و وتر است - و تمتع فرمود ما را به روحهاى حيات ، و قرار داد و ثابت ساخت در ما اعضايى را كه اعمال به وساطت ايشان ظاهر و صادر مىشود ، كه وريد و شريان و پى باشند يا كلّ عضوها . و بنابر آنكه مراد ، بسط سينه و شش و دل باشد ، مراد از آلات بسط و قبض ، جميع اجزاى شش است ، از قصبهء شش و شعبههاى شريان وريدى و استخوانهاى اضلاع و حجاب حاجز ميان آلات غذا و تنفّس و حجاب افرغما ، كه تنصيف فضاى سينه كرده است و غشاى مجلّل اضلاع و غشاى مستبطن اضلاع و مانند آن . و اگر مراد از بسط و قبض ، فرح و غم باشد ، آلات آن ، قوّت حيوانيه با قوّت نفسانيه است از حس مشترك و متخيله و واهمه . و وجه تقديم بسط بر قبض ، آن است كه بسط
هامش
( 1 ) . نسخهء ج : - چه .
( 2 ) . از نسخهء ج . نسخهء ه : چنانكه .