سوى ديگر نفوذ دين ترسايان در غرب و پيشرفت آئين بودا در شرق قدرت آيين زرتشت را مىكاست در بخارا آيين بودا رواج داشت نام بخارا نيز از كلمهء بهار يا و هار آمده است كه گويا نام معابد بودائى بوده است و از كجا كه همين انتشار آئين بودا در اين شهر و بلاد ديگر ماوراء النهر سبب نشده باشد كه در اين بلاد ، كسى به يارى يزدگرد و فرزندش نشتافته است . « 3 »
آيين بودا . يا دين بودايى ، يكى از اديان بزرگ جهان است كه مجموعهء اصول فلسفى و اخلاقى بودا است . در آغاز شبيه آئين برهمايى بود و با آن ارتباط نزديك داشت ولى ظاهرپردازى آن كمتر بود ، و به ترك نفس و ترحم بيشتر توجه ميكرد . چهار اصل مهم بودا اين است .
زندگى رنج است ؛ منشأ رنج آرزوى نفس است . چون آرزوى نفس زايل شود رنج بپايان ميرسد . راه زائل ساختن آرزوى نفس سلوك در « طريقت » است . اركان هشتگانهء طريقت عبارتند از اعتقاد درست ، ارادهء درست ، كوشش درست ، انديشهء درست ، و فلسفه و حال درست ، غايت مرد ديندار آنست كه از وجود به نيروانا [ سانسكريت به نابودى ] يا عدم سعادتآميز پناه ببرد . مرد انسانى مركب از عناصرى است كه قبل از او بوده است و هنگام مرگش از هم جدا مىشود ولى باز ممكن است بنحو مشابه به يكديگر بپيوندند . انسان مىتواند از اين سلسلهء وجود بوسيلهء زندگى دينى رهايى يابد . اين تعاليم را رهبانان بودايى بسرعت انتشار دادند ، و آن در زمان آشوكا قرن سوم قبل از ميلاد در هندوستان به اوج ترقى رسيد ولى بعد در آنجا از ميان رفت و در سيلان و برمه به شكل اوليه و سادهتر و پاكتر خود كه هينيانه نام دارد باقيماند . در قرن اول بعد از ميلاد به چين رسيد و از آنجا از راه كره ، ژاپن را فرا گرفت در اينجا تغيير
هامش
( 3 ) . استاد زرينكوب درباره داستان زندگى بوذاسف
ايندوايراينكا ج 5 ص 2 / 25 - 34