دين بودا در دوره اشكانى
از جانب مشرق آئين بودا هر روز انتشار مىيافت در بلخ و سغد و بلاد مجاور چين و هند همواره زاهدان و سياحان بودائى به نشر و بسط تعاليم بودا اشتغال داشتند در آخر دورهء ساسانيان سرگذشت عبرتانگيزى از بودا تحت عنوان بوذاسف و بلوهر در بعضى از بلاد ايران انتشار داشت .
گذشته از آن چنان كه از مأخذ برمىآيد بودا يا يكى از شاگردان او كتابى نيز به فارسى داشته است « 1 »
آيين شمنى كه در تركستان و سغد رايج بوده است نيز صورتى از آئين بودايى بشمار مىآيد . محققان معتقدند آيين بودا ، بدين گونه كه در سغد رواج داشته در حقيقت تابع مراكز بودايى بوده است . . . بههرحال در بلخ و سغد و تركستان آئين بودا بوسيله سياحان و زاهدان چينى و هندى منتشر مىشده است و كتابهائى نيز در باب آئين بودا و سرگذشت او به فارسى و زبانهاى ديگر كه در ايران زمين متداول بوده است رواج داشته است . « 2 »
مقارن سقوط نهاوند در سال 21 هجرى و پايان يافتن حكومت سامانى از يكسو سخنان مانى و مزدك در عقايد عامه رخنه مىانداخت و از
هامش
( 1 ) . خوارزمى ، مفاتيح العلوم ص 25 طبع مصر 1342
( 2 ) . رك مقاله بنوينبستBenvenistدر مجله ژوزنال آزياتيك سال 1932 شماره 223 و دو قرن سكوت زرينكوب 317 در قرن سكوت 196 - 199