حقى داريم و باطلى ، براى هر كدام طرفدارانى است ، اگر باطل حكومت كند ، جاى تعجب نيست ، از دير زمانى چنين بوده ، و اگر پيروان حق كمند ، چه بسا افزوده گردند ( مراقب باشيد حق را از دست ندهيد چه اين كه ) كمتر مىشود چيزى از دست برود و بار ديگر بدست آيد .
سيد رضى مىگويد : در اين سخن كه از نزديكترين سخنها به فصاحت است ، لطائفى نهفته است ، كه كسى از سخن سنجان به پايهء ، آن نمىرسد ، و بيش از آنچه ما از آن ، در شگفتى فرو مىرويم « شگفتى » از آن به تعجب مىآيد ! و در اين سخن علاوه بر همه اينها ريزه كاريهائى است از فصاحت كه نه زبان قادر به شرح آن است و نه هيچ انسانى مىتواند از درههاى ژرف آن بگذرد ، و نه آنچه را كه من مىگويم ، جز آنان كه در فصاحت پيشگامند و ريشهدار ، مىتوانند درك كنند (
« وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ »
) .
و قسمتى از اين خطبه است كه مردم را به سه گروه تقسيم مىكند :
آن كس كه به بهشت و دوزخ كاملا ايمان دارد ( 74 . ) از اعمالى كه در آنجا نفعى نبخشد روى - گردان است ( مردم در اين راه سه گروهند ) : يا به سرعت به سوى حق پيش مىروند اينها اهل نجاتند و يا به كندى گام برمىدارند ، باز اميد نجات در باره آنها مىرود ، اما آنان كه كوتاهى مىكنند ( نه جزء دسته اول و نه دومند ) در آتش سقوط ميكنند ! انحراف به راست و چپ گمراهى و ضلالت است ، راه مستقيم و ميانه جاده وسيع حق است ، قرآن و آثار نبوت همين طريق را توصيه مىكند ، و سنت پيامبر نيز به همين راه اشاره مىنمايد و سرانجام ، همين جاده مقياس كردار همگان است ، راه همه بايد به آن منتهى گردد . آن كس كه بناحق ادعا كند هلاك گردد ، و هر آن كس كه با دروغ و افتراء پيش رود بيچاره و بدبخت شود ، و آن كس كه ( در بين مردم نادان ) حق را اظهار كند از نظر بيفتد ، ( 75 . ) در نادانى انسان همين بس كه قدر خويش را نشناسد ( و به ارزش خود پى نبرد ) ( 76 . ) آنچه بر اساس تقوا بنا گردد ، نابودى نپذيرد ، و بذرى كه در سرزمين تقوا پاشيده شود هرگز تشنگى احساس نكند ، در خانهها پنهان شويد ( و در دسته بنديهاى منافقون و تفرقهاندازان شركت نجوئيد ) دلهاى پراكنده را بهم نزديك كنيد ، و با هم آشتى دهيد ، و به دنبال لغزشها و گناهان توبه كنيد ( در برابر نعمتها ) غير از خدا را نبايد ستايش كنيد و ( در مقابل مشكلات و ناراحتىها ) تنها بايد خويش را سرزنش نمائيد .