« در مكه كتابى ديده كه 21 جزء داشته و همه حاوى سخنان امام ( ع ) بودهاند » .
اين بود سخنان دانشمندان مختلفى كه بعضى از آنها مدتها پيش از سيد رضى مىزيستهاند .
و اكنون به بعضى از كتابهائى كه خطبههاى امام ( ع ) در آنها گرد آمده اشاره مىكنيم :
اين كتابها بر دو قسم است قسمتى از آنها پيش از تدوين « نهج البلاغه » نوشته شده و قسمتى بعد كه ما تعدادى از آنها كه پيش از « نهج البلاغه » نوشته شده در اينجا نام مىبريم :
1 - كتاب « خطب امير المؤمنين على المنابر فى الجمع و الاعياد و غيرها » اين كتاب بدست « زيد ابن وهب جهنى » تاليف شده و ظاهرا نخستين كتابى است كه در اين باره نوشته شده زيرا مؤلف آن ، هم جاهليت را درك كرده و هم اسلام را او در زمان حيات پيامبر مسلمان شده است و به سوى پيامبر مهاجرت نموده اما پيش از رسيدن به خدمت او متوجه شده كه پيامبر از دنيا رفته است . او ساكن كوفه بوده و در سپاهى كه با امام براى جنگ خوارج بوده شركت داشته است .
توجه داشته باشيد مىگوئيم او نخستين كسى است كه خطبهها را جمع و تأليف نموده نه اين كه آنها را نوشته زيرا عدهاى در همان عصر امام و پاى منبر امام خطبهها و كلمات آن حضرت را نوشتهاند .
او طبق نوشته كتاب « الاصابة » جلد 1 صفحه 567 در سال 96 هجرى وفات يافته است .
2 - « خطب امير المؤمنين » كه « ابو روح فرج بن فروه » از مسعدة بن صدقه از امام صادق ( ع ) آن را نقل كرده است . يك نسخه از اين كتاب به دست سيد على بن طاوس رسيده كه او با خط خود نوشته است : اين كتاب را بعد از 200
ترجمه گويا و شرح فشرده اى بر نهج البلاغه ( فارسى ) — صفحة 12
مساهمون: الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
ص١٢