گنده لب .
هذلول
(
hozlul
) ا . ع . مرد سبك . و تير سبك . و گرگ . و اسب دراز درشت . و پشته خرد . و آبراهه خرد . و ريگهاى ريزه و خرد . و آفت و فتنه . و اول شب . و باقى ماندهء از شب . و بارانى كه از دور ديده شود . و ابر باريك . ج : هذاليل .
و نام اسبى . و نام شمشيرى .
هذلى
(
hozaliyy
) ص . ع . منسوب بهذيل .
هذم
(
hazm
) م . ع . هذم الشئ هذما ( از باب ضرب ) : بسرعت بريد آن چيز را . و هذم الطعام : بشتاب خورد آن طعام را .
هذملة
(
hazmalat
) ا . ع . نوعى از رفتار بسرعت .
هذو
(
hazv
) م . ع . هذوت السيف هذوا ( از باب نصر ) : جنبانيدم آن شمشير را . و هذوت فى الكلام :
بيهوده گفتم آن سخن را .
هذوذ
(
hozuz
) ص . ع . سيف هذوذ : شمشير برنده .
هذوف
(
hozuf
) م . ع . هذف هذوفا ( از باب ضرب ) : شتاب رفت .
هذه
(
h zehi
) و
هذى
(
h zi
) ع . مؤنث اسم اشاره هذا .
هذهاذ
(
hazh z
) ص . ع .
سيف هذهاذ : شمشير برنده . و قرب هذهاذ : قرب دور و دراز و يا قربى كه در آن بشتاب روند .
هذى
(
hazy
) م . ع . هذى فى منطقه هذيا و هذيانا ( از باب ضرب ) :
بيهوده درآييد در بيمارى و يا خواب .
هذيا
(
hozayy
) ع . اسم اشاره مصغر هذا .
هذيان
(
hazay n
) م . ع . هذى هذيا و هذيانا . ر . هذى .
هذيان
(
hazy n
) و (
hazay n
) ا . پ . مأخوذ از تازى - يان و ژاژه و واتوله و پريشانگويى و بيهودهگويى ويژه در حالت بيمارى و سختى مرض . و هذيان محرور : هذيانى كه تبدار مىگويد .
هذيانپاش
(
hazy n - p c
) ص . پ . كسى كه سخنان بىمعنى مىگويد .
هذيانات
(
hazy n t
) و (
hazay n t
) ا . پ . مأخوذ از تازى - هذيانها و سخنهاى بيهوده و پريشان .
هذيربا
(
hozayreb
) ا . ع . خوى و عادت . يق : هذه هذيرباه .
هذيل
(
hozayl
) ا . ع . نام گروهى از تازيان .
هر
(
har
) پ . يكى از كلمات موصول است كه چون بتنهايى استعمال شود افادهء معنى عموم و شمول بر افراد كند مانند هر كس يعنى همه كس و هر چيز يعنى تمام چيزها و چون با كه مركب شود در موقع شرط و علاقه استعمال مىگردد مانند : هر كه با رسوا نشيند عاقبت رسوا شود .
هر
(
har
) ا . پ . دانهاى مضر كه در ميان گندم پيدا مىشود و رغيدا نيز گويند .
هر
(
har
) ا . پ . بلغت زند و پازند : عامل و كارگر و كار كن .
هر
(
her
) پ . كلمهايست كه بدان شبان گوسپندان را بسوى خود مىخواند .
هر
(
her
) ا . پ . ناله و زارى .
و آبله و بثژه . و ابر و ميغ . و نژم و يخ .
هر
(
hor
) ا . پ . ترس و بيم و هراس . و كوچ و رحلت . و درآمدن از جايى .
هر
(
harr
) ا . ع . نوعى از زجر شتر و كلمه تخدير .
هر
(
harr
) م . ع . هر الكلب البرد هرا ( از باب ضرب ) : بصدا آورد آن سك را سرما . و هر الكلب : بانك كرد آن سك ( لازم و متعدى ) . و هر روثه :
روان شد شكم آن تا مرد . و هره هو :
روان گردانيد شكم او را ( لازم و متعدى ) .
و هرت القوس : بانك كرد آن كمان .
و هر الشوك : خشك و پراكنده و واتيغ گشت خار مانند چنگال گربه . و هر بغائطه :
ريغ زد . و هر الهرور : خورد دانههاى افتاد از انگور را . و هر فلان الشئ هرا و هريرا : مكروه و ناپسند داشت فلان آن چيز را . و كذا : هر فلان الكاس و الحرب . و هرت الابل هرا و هرارا ( مجهولا ) : ببيمارى هرار مبتلا گرديدند آن شتران .
هر
(
herr
) ا . ع . گربه . ج : هررة .
و مكروه از هر چيزى . المثل : لا يعرف الهر من البر اى لا يعرف من يكرهه ممن يبره . و نيز در معناى اين مثل گفتهاند هر آواز خواندن گوسپندان است به آب و بر آواز بيرون كردن آنها از آب . و نيز هر :
نام زنى . و راس هر : نام موضعى .
هر
(
horr
) ا . ع . بسيار از آب و شير . و نام زمينى . و شير بيشه .
هرء
(
har '
) م . ع . هرا فى منطقه هرء ( از باب فتح ) : بسيار فحش گفت و زشت گفت و بسيار خطا كرد در گفتار خود . و هراه البرد هرء و هراءة :
سخت شد سرما بر وى چنان كه نزديك بكشتن رسيد و يا كشت آن را . و هرات الريح : سخت سرد گرديد باد . و هرا اللحم : نيك پخت گوشت . و هرى المال و القوم ( مجهولا ) :