Code - 2320
كوكا
Erythroxylon coca Lamk .
درختچهاى است بوته مانند ، هميشه سبز ، با شاخههاى قرمز قهوهاى و سبز روشن به ارتفاع 3 - 1 متر از خانواده
Erythroxylaceae
كه بومى امريكاى جنوبى است و به حالت وحشى در پرو و بوليوى مىرويد به علاوه در بسيارى از نواحى مانند كلمبيا ، برزيل ، پرو ، بليوى ، شيلى ، آرژانتين ، جاوه ، سيلان ، سريلانكا ، بمبئى و كلكته در ارتفاعات 500 تا 2000 مترى پرورش داده مىشود .
گياه داراى دو واريته مىباشد :
1 - كوكاى بليوى
Var . bolivi
كه به انگليسى
Humuco coca , Bolivian coca
2 - كوكاى پرو
Var . novd - granatensis
كه به انگليسى
Truxillo coca , Peruvian coca
ناميده مىشوند .
در هر دو واريته برگها متناوب ، ساده بيضوى ، نوكتيز و دمبرگ كوچك مىباشد . درازاى برگ واريته بوليوى 5 / 2 تا 5 / 7 سانتيمتر و پهنا 4 - 5 / 1 سانتيمتر و برگهاى واريته پر و سبز خرمائىرنگ به درازاى 3 تا 6 سانتيمتر و پهنا 1 تا 2 سانتيمتر مىباشد . در اين برگها دو رگبرگ جانبى كاذب تقريبا موازى رگبرگ و سطحى مشاهده مىشود . بوى برگ مانند بوى برگ چاى ، با طعم تلخ و قابض مىباشد . سطح فوقانى برگ سبزتر از سطح برگ تحتانى است .
گل كوچك ، نر و ماده ، تقريبا سفيدرنگ داراى 5 كاسبرگ ، 5 گلبرگ آزاد و 10 پرچم مىباشد كه در قاعده به هم متصل مىباشند . ميوه شفت ، به رنگ قرمز و محتوى يك دانه است .
تاريخچه :
نام علمى جنس گياه از دو واژه
Xylon
به معنى چوب و
Erytros
يعنى قرمز تركيب شده و نام عربى خشب الاحمر به همين مناسبت به گياه داده شده است .
از 500 سال بعد از ميلاد به عنوان يك مخدر مذهبى مورد استفاده بوده است . در بليوى و پرو برگهاى كوكا نقش مهمى را در فرهنگ و طب گياهى مردم بومى
Aymara
و
Quechua
بازى مىكند . در قرن دوازدهم در پرو استفاده از آن منحصر به روساى قبيله و جادوگران بود و حتى به عنوان بت پرستش مىشد .
در قرن شانزدهم اسپانيولىها برگهاى كوكا را به سرخپوستان پرو مىدادند تا بتوانند ساعتهاى متمادى به استخراج طلا از معادن مشغول باشند ، معدنچيان بوليوى با وجود پرداخت مقدار بسيار ناچيزى دستمزد از برگهاى كوكا به عنوان محرك استفاده مىكنند .
به منظور استفاده بيشتر از نيروهاى كارگران در سال 1870 توسط انگليسىها به هند و در سال 1914 به سيلان برده شد .