4 - اسنان الذئب يا بقله اليهوديه
E . creticum
( كد 2304 )
5 - قرصعنه ساحلى يا بحرى يا لحيه المعزى
E . maritimum
( كد 2305 )
كه به ترتيب شرح آنها خواهد آمد .
صاحب تحفه قسم هشتم قرصعنه را قرصعنه مسدس ناميده و مىنويسد " ساقش به قدر شبرى و نصف او [ يك وجب و نيم ] ، چترى و مايل به سفيدى و شاخها زياده بر شش عدد نمىباشد و قبهاى او مستدير و در اطراف قبه ( 1 * ) خارهاى تند و باريك و شش عدد و بيخش دراز و به سطبرى انگشت سبابه و در طعم شبيه به زردك و از مطلق قرصعنه مراد همين است و آن را قرصعنه مسدس نامند و در مازندران " زولنگ " و در تنكابن " ششاك " گويند و گويا مخفف " شش شاخ " باشد " .
لذا منظور پزشكان سنتى ايران از " قرصعنه " همين گياه مىباشد كه در ايران رويش دارد و كاربرد آن در امر درمان از زمان انصارى شيرازى مؤلف اختيارات بديعى ( 729 تا 806 هجرى قمرى مطابق با 1328 تا 1403 ميلادى ) مىباشد وى مىنويسد در صحراهاى شيراز زياد است و زنبور عسل از نوش آن تغذيه مىكند آنان كه زنبور عسل دارند آن را " خار و خسك " و به شيرازى " شزه " گويند ( 2 * ) .
آنچه ديوسكوريد ، غافقى و شريف ادريسى درباره خواص قرصعنه زرقا ذكر نمودهاند صاحب اختيارات همان اثرات درمانى را براى اين گياه قائل بوده است و بنا بر آنچه داود انطاكى گفته است خواص انواع قرصعنه مشابه هم مىباشد . داود انطاكى علاوه بر موارد مصرف قرصعنه زرقا ( رجوع شود به كد 2302 ، گياه بعدى ) ، مىنويسد گرم و خشك است ، در سرفه ، آسم ، برونشيك ، درد پهلو ، درد اپىگاستر و درد پشت موثر مىباشد ( 3 * ) .
حكيم مومن و عقيلى خراسانى علاوه بر موارد ذكر شده مىنويسند گياه زيادكننده شير ، عرق ، خردكننده سنگ كليه و تحليلبرنده صلابات ( 4 * ) مىباشد .
خوردن يك مثقال [ حدود 5 گرم ] آن با يك مثقال تخم زردك محرك باه مىباشد . خوشبوكننده آروغ ، مضر مثانه و مصلح آن كتيرا و مقدار خوراك آن حدود 5 گرم مىباشد . برگهاى تازه روئيده شده و نرم آن بهترين سبزى خوردن مىباشد و ايجاد خلط بد نمىكند و بلغم رقيق معده و روده را تحليل مىبرد .
گاهى آن را با آب نمك پرورده مىكنند ( 5 * ) .
( 1 * ) - قبه ، برآمدگى هر چيز را گويند ( برهان ) مانند قبه الفرج
Mons veneris
. لذا منظور از قبه گل ، طبق يا نهنج گل است كه به عربى مجمع الازهار يا قرص نيز ناميده مىشود
Receptacle
( 2 * ) - تلخيص از اختيارات 343
( 3 * ) - تذكره ج 2 - 256
( 4 * ) - صلابات جمع صلابت
( Scirrhos , Hardness , Sclerosis , Solidity )
( 5 * ) - تلخيص از تحفه 204 ، مخزن 441