قسمت قابل مصرف : برگ و گل
خواص : قابض ، مدر ، معرق ، التيامدهنده زخم
موارد مصرف درمانى :
از برگ گياه در موارد اسهال خونى ، تب ، خونروىها و جهت التيام بخشيدن به زخمها و از گلها براى شستشوى دهان و غرغره استفاده مىشود .
Code - 2291
جرجير ( منداب )
Eruca sativa Miller
گياهى است علفى يك ساله ، ايستاده يا خيزان به درازاى 60 - 20 سانتيمتر از خانواده
Cruciferae
، ساقه تقريبا متعدد ، برگها به رنگ سبز تيره ، برگهاى پائين ساقه داراى دمبرگ و بالائىها كموبيش بدون دمبرگ ، پهنك برگ منقسم به چند بريدگى عميق و نامنظم ، دندانهدار كه در اثر فشار بين انگشتان بوى نامطبوع به مشام مىرسد .
گلها درشت به درازاى 3 سانتيمتر به رنگ سفيد مايل به زرد ، مجتمع به صورت خوشه ، گلبرگها داراى خطوط بنفشرنگ ، ميوه به درازاى 3 - 5 / 1 سانتيمتر و به پهناى 5 - 3 ميليمتر ، دم ميوه به درازاى 7 - 2 ميليمتر مىباشد . در داخل ميوه تعدادى دانه وجود دارد .
موطن اصلى گياه منطقه مديترانه و غرب آسيا مىباشد . در منطقه وسيعى از ايران از جمله در گرگان ، دره هراز ، مازندران ، گيلان ، آذربايجان ، باختران ، قصر شيرين ، فارس ، بين مشهد و قوچان ، بين بيرجند و قائن ، بين قم و يزد ، سمنان ، دامغان ، كرج . . . رويش دارد .
كشت گياه از زمان رومنها آغاز شده و از سال 1800 ميلادى در شمال غرب اروپا ، جنوب فرانسه و ايتاليا كشت مىشود .
شناسائى ، تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى :
گياه را به يونانى اوزمن
Euzoman ' '
به اكدى جرجير و
Jerjiru ' '
، بابلى جنجرا
Jenjera ' '
و به سريانى
Jerjira ' '
مىناميدهاند و واژه جرجير مشتق از آن مىباشد . اصطفن و حنين معادل
Euzomon
ديوسكوريد را جرجير ضبط نمودهاند و مىنويسند ( اوزمن هو الجرجير ) . ديوسكوريد آن را به دو نوع بستانى و برى تقسيم نموده است ، ابو ريحان ذيل جرجير مىنويسد به سريانى آن را " جرجيرا " ( 1 * ) به پارسى كيكيز و اهل سيستان آن را ترهتيزك به هندى تررا و اعراب كثاه ، كثا و برى آن را ايهقان مىنامند ( 2 * ) .