نيل است و خضاب آن با آب و نمك در سردرد ناشى از نفخ و بلغم و بيضه (
Helmet headache
رجوع شود به زيرنويس كد 2173 ) و خوذه ( سردرد عام
Galea
) و زخمها موثر است همچنين ماليدن جوشانده آن مو را تقويت و از ريزش آن جلوگيرى مىكند و آشاميدن آب جوشانده آن قىآور و جهت گزيدگى سگ هار موثر است . براى جلوگيرى از زيان رساندن آن به مغز آن را با قرنفل و لادن مصرف مىنمايند و اگر آب جوشانده آن با هموزنش روغن كنجد جوشانده باشند جهت بواسير و بيمارىهاى سرد ركتوم موثر است . تخم وسمه كه در غلاف قرار دارد و به شكل تخم ترب و مايل به سياهى است چنانچه مانند سرمه به چشم بكشند از نزول آب ( كاتاراكت ) جلوگيرى و در درمان آن نيز موثر است ( حكيم مومن ، عقيلى خراسانى ، ذيل كتم : 8 * ) . " وسمه
Vasmeh
گياهى است كه آن را رنگ و بشكول و خطر و كتم
Katm
و
Katam
نيز گويند و با برگ آن جامه را رنگ مىكنند و موىها را سياه مىنمايند و آن را برگ نيل نيز گويند چه نيل را از اين برگ مىسازند " ( ناظم الاطباء ، نفيسى : 9 * ) .
قسمت قابل مصرف : گل ، برگ و پيگمان .
ماده رنگى آن نيل است كه در اثر تغيير شكل انديكان
C 14 H 7 NO 6
بدست مىآيد . از گلها به عنوان پائين آورنده تب ، ضد التهاب ، ضد ويروس و در مننژيت ، انسفاليت ، زخم ، آبسه و از برگها براى تهيه نيل استفاده مىشود .
( 1 * ) - ارشاد الزراعه تاليف قاسم بن يوسف ابو نصرى هروى : چاپ دانشگاه تهران ، ص 162 و 163
( 2 * ) - تت دياسقوريدوس م - 2 ص 235 ش 185
( 3 * ) - تت الحاوى چاپ بيروت ، مجلد السابع ، جلد 21 ص 3397
( 4 * ) - الابنيه عن حقايق الادويه ص 136
( 5 * ) - صيدنه عپ ص 173 و 269 ، صيدنه تش 539
( 6 * ) - تت قانون عب ص 299 و 374
( 7 * ) - تلخيص از اختيارات بديعى ص 247
( 8 * ) - تحفه ص 216 ، مخزن الادويه ص 473
( 9 * ) - فرهنگ نفيسى ، ناظم الاطباء ، صفحه 3859