از سعتر
( Origanum )
. . . . در سرفه ، سرفه مزمن موثر است و اگر گوش را با بخار حاصل از جوشاندن آن در آب بخور دهند در صدا كردن گوش موثر است ( هروى : 11 * ) . اخوينى تركيب داروئى را به نام طبيخ زوفا براى سرفه همراه با بلغم ( خلط ) تجويز نموده است ( اخوينى : 12 * ) .
به رومى " اوسفول " و " هوسفون " و به سريانى " زوفا يبشا " ناميده مىشود ابن ماسويه گويد رنگ برگ آن مانند پر سياوشان است كه با آن سينه را درمان مىكنند ( ابو ريحان : 13 * ) . با شراب ورمهاى سخت را تحليل ، كرم كدو و ساير كرمهاى شكم را از بين مىبرد ( ابن سينا : 14 * ) نوشيدن آن با شراب در استسقاء و گزيدگى جانوران موذى سودمند است و آب حاصل از جوشاندن آن در آب مرواريد موثر است ( اسحق بن سليمان به نقل ابن بيطار : 15 * ) .
گياهى است كه به برگ سناى مكى ( 16 * ) ماند . . . بهترين آن بود كه از بيت المقدس خيزد و آن مشهور بود به " زوفاى مصرى " در داء الثعلب ، داء الحيه ، زخم روده ، سياتيك ، فالج ، درد معده ، سينه ، پهلو ، ران ، انسداد كبد و قولنج سودمند است ( انصارى : 17 * ) .
پزشكان بعدى علاوه بر تكرار مطالب فوق مىنويسند :
طبيعت بستانى آن در دوم گرم و در آخر آن خشك و كوهى آن قوىتر است حد اكثر مقدار خوراك آن 4 مثقال است . براى پيشگيرى از زيان رساندن آن به كبد آن را با صمغ عربى و انار ترش مصرف مىنمايند و در صورت عدم دسترسى به آن از صعتر استفاده مىنمايند ( انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى ، سلطان الحكماء : 18 * ) .
قسمت مورد استفاده در درمان سرشاخههاى گلدار است .
تركيبات شيميائى :
ترپنوئيدها
Terpenoids
: مانند ماروبيون
Marrubiun
، اورسوليك اسيد
Ursolic acid
و لولئانوليك اسيد .
اسانس : ( % 2 - 2 / 0 كه 50 درصد آن پىنن است ) متشكل از : لينالول
Linalool
، كامفر
Camphor
، پينوكامفن
Pino camphon
، ايزوپينوكامفن
Iso pino champhon
، توژن
Thujone
، آلفا پىنن
Alpha - Pinene
و بتا پىنن
Beta - pinene
، كامفن
Camphene
، آلفا ترپىنن
Alpha - terpinene
، بورنيل استات
Bornyl acetate
، كارواكرول
Carvacrol
، استراگول
Estragole
، ژرانيول
Geraniol
، كاريوفيلن
Caryophyllene
و . . . .
فلاونوئيدها
Flavonoides
: ديوسمين
Diosmine
و هسپريدين
Hesperidin
گليكوزيد
Glycosid
: هيسوپين
Hyssopine
كه مادهاى است با اثر خنثى و مشابه هسپريدين و در هر مولكول آن گلوكز ، رامنوز و يك فنل وجود دارد .
تانن ( % 8 - 5 ) : با اثر آنتىويرال
Antiviral
بر روى تبخال به صورت موضعى .