2 -
Iris foetidissima L .
، ايرسا اغريا ، ايرسا برّيا ، سوسن برى به يونانى
Kuris
معرب آن قسورس يا اكسورس ( دياسقوريدوس م - 4 ص 318 ش 22 ) .
3 -
Glodiolus communis L .
، يونانى
Xiphion
، معرب آن كسيفيون ( دياسقوريدوس م - 4 ص 317 ش 20 ) ، دلبوث يا سيف الغراب ، سوسن احمر ، سوسن سرخ صحرايى .
4 -
Sparganium romosum Huds
يونانى
Sparganion
معرب آن سفرغينون و سفرغانيون ( دياسقوريدوس م - 4 ص 317 ش 21 ) كه در مخزن ذيل سوسن با نام عدس المر مشخص شده است .
5 -
Convallaria rusticellata
، افيمارن
Ephemeron
، ايرسا اغريا ( دياسقوريدوس م - 4 ص 341 ) .
6 - سوسن اصفر يا زرد با نام علمى آمده در صدر به شرح ذيل :
گياهى زيبا از خانواده
Liliaceae
، منشاء اوليه آن مناطق معتدله آسيا ، ژاپن به ويژه چين بوده و از آنجا به اروپا گسترش يافته است .
برگها خطى به درازاى 30 سانتيمتر ، باريك ، نوكتيز ، گلها به رنگ زرد روشن ، 9 - 3 تائى مجتمع به حالت خوشهاى .
ديوسكوريد گياه را
Hemerokallis
و اصطفن و حنين آن را به " ايماروقالس " معرب نمودهاند وى مىنويسد آن را " ايماروقاطلقطا " نيز مىنامند برگ و ساقه گياه به برگ سوسن (
Krion
، سوسن ابيض ) شباهت دارد و رنگ آن مانند تره سبزرنگ است و داراى ريشهاى شبيه به بلبوس ولى بزرگتر است .
اگر خانمها از گرد آن تناول نمايند يا پشم را به آن آغشته نموده و به خود برگيرند رحم را از رطوبت و خون پاك مىنمايد . گياه بطور موضعى ورم چشم را تحليل مىبرد و ضماد ريشه و برگ آن تسكيندهنده درد است و در ورم پستان ايجاد شده بعد از زايمان و در سوختگى با آتش موثر است ( ديوسكوريد : 7 * ) .
ايمارواىقالس : جالينوس در مقاله ششم گويد ريشه آن از نظر شكل و خاصيت به ريشه سوسن شباهت دارد و مانند آن در سوختگى با آتش سودمند است . خاصيت تحليل برى آن قوى ولى خاصيت بازدارنده ريزش مواد در آن ضعيف است ( رازى : 8 * ) .
سوسن اصفر است و در دمشق به زنبق معروف است و از دمشق به قاهره برده شده است ( شرف الدين ابن القاضى به نقل ابن بيطار : 9 * ) .
پزشكان بعدى خواص آن را مانند سوسن ابيض يا سوسن آزاد دانستهاند . امروزه از ريشه گياه براى درمان خيز عمومى انساج ، سوزاك ، ورم پستان استفاده سنتى به عمل مىآيد .
( 1 * ) - بند هش ص 81 و 209
( 2 * ) - طب المصرى القديم ص 153 فقره 209 ، ص 154 فقره 224
( 3 * ) - اصل : ارزق
( 4 * ) - تت اختيارات بديعى ، ص 239
( 5 * ) - تت جامع المفردات الادويه و الاغذيه ، ج 3 ص 43
( 6 * ) - از مخزن الادويه ص 352