در روز به عنوان تببر و در ذات الريه و رماتيسم حاد مصرف مىشود . سرعت نبض و تنفس را كم مىكند ( ناظم الاطباء : 1 * ) .
( 1 * ) - پزشكىنامه ج 1 ص 347 و 348
Code - 2670
سوسن زرد
Hemerocallis flava L .
مقدمه :
سوسن واژه پهلوى و منسوب به ايزد نگهبان
Khordad
مىباشد و در واژهنامه پهلوى و بندهش ( 1 * ) آمده است . اين نام و اسامى عبرى " شوشتنا "
Shushanna
، آرامى " سوسنتا "
Susanta
، قبطى " شوشن "
Shoshen
، سريانى " سوسنتا "
Sausanta
و يونانى " كرينون "
Krinon
همه دلالت بر شناخت گياه از زمانهاى بسيار دور مىنمايد . طبق مندرجات فقرههاى 209 و 224 پاپيروس اپرس در مصر قديم براى آرام كردن درد پهلو ، قلب و شكم به كار مىرفته است ( 2 * ) . هرچند اين اسامى بيشتر به سوسن سفيد يا سوسن آزاد
Lilium candidum L .
اطلاق مىشده است ولى در كتب سنتى ذيل نام سوسن به شرح چندين گياه پرداخته شده كه موجب سردرگمى مىشود . بطورى كه در كتاب اختيارات بديعى چنين آمده است " سوسن چهار نوع بود يكى سفيد بود و آن را ( سوسن ) آزاد خوانند ، دويم ازرق ( 3 * ) و آن را كبود گويند سوم صحرايى بود و آن الوان رنگ بود از ازرق و زرد و آن را آسمانگون گويند و بيخ وى را ايرسا خوانند چهارم زرد بود و آن را خطائى ( گياه مورد بحث ) گويند " ( 4 * ) . ابن بيطار مىنويسد كه آن سه نوع ابيض و بستانى و برى است ( 5 * ) و نوع زرد ( گياه مورد بحث ) را جداگانه ذيل " ايمارواى قالس " آورده است . صاحب مخزن بطور ديگرى سوسن را طبقهبندى كرده است وى مىنويسد " آن دو نوع مىباشد بستانى و صحرايى و هريك از دو سفيد و كبود مىباشند " ( 6 * ) .
انواع ذكر شده ذيل سوسن در كتب سنتى را مىتوان به شرح زير شناسائى و تفسير نمود :
الف : انواع بستانى سوسن :
1 -
Lilium candidum L .
، يونانى
Krinon - susinon
، معرب آن قرينوصواسيينن ( دياسقوريدوس م - 3 ص 286 ش 97 ) ، سوسن ابيض ، سوسن سفيد ، سوسن آزاد ( نوع اوّل اختيارات ) .
2 -
Iris germanica L .
، سوسن ازرق ، سوسن كبود ( نوع دوم سوسن ذكر شده در كتاب اختيارات ) .
يونانىها آن را نمىشناختهاند .
ب : انواع برى يا صحرايى :
1 -
Iris florentina L .
يونانى
Iris
، ايرس ، ايرسا ( دياسقوريدوس م - 1 ص 11 ش 1 ) بيخ بنفشه ( نوع سوم اختيارات ) .