گياه سمى است و باعث تحريك معده و روده شده و ممكن است به مرگ منتهى گردد .
( 1 * ) - پزشكىنامه ، ج 1 ص 347
Code - 2666
خربق اسود
Helleborus niger L .
گياهى علفى ، پايا ، هميشه سبز ، زيبا از خانواده
Ranunculaceae
، ساقه به ارتفاع 30 تا 50 سانتيمتر ، شاخهها سبز مايل به بنفش . برگ متناوب ، به درازاى تا 20 سانتيمتر ، ضخيم ، هميشه سبز با 7 تا 9 بريدگى عميق ، برگچهها بيضى شكل ، باريك نوكتيز ، دندانهدار ، دمبرگ دراز .
گلها از اواسط دىماه تا فروردينماه در انتهاى شاخهها مشاهده مىشوند . درشت ، به قطر 30 تا 100 ميلىمتر به شكل زنگ به حالت آويخته ، 3 - 2 تائى ، در ابتدا سفيد مايل به ميخكى ، بعدا سبزرنگ با كنارههاى قرمز ، تعداد گلبرگها 5 عدد .
ميوه به صورت كيسه ، داراى دانههاى سياهرنگ .
ريزوم ضخيم ، سياهرنگ با ريشههاى درهم و گوشتالو به درازاى 5 / 2 تا 5 / 7 سانتيمتر و ضخامت 6 تا 12 ميليمتر . ناظم الاطباء مىنويسد : " خربق سياه ريشه نباتى است كه در كوههاى فرنگستان مىرويد و آن قطعاتى است به ضخامت انگشت و غير منظم الشكل كه ريشههاى باريك ، طويل و مختلطى از آن رسته و بوى آن مهوع و طعمش تند است ( 1 * ) .
پراكندگى :
شرق كوههاى آلپ تا ايتاليا ، يونان ، ارتفاعات سويس ، اطريش ، استراليا ، تركيه و به عنوان گل زينتى در اكثر نقاط پرورش داده مىشود . در ايران به حالت وحشى ديده نشده است .
تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى :
به سنسكريتى گياه
Katurohini
به يونانى قديم
Elleboros melas
و به سريانى خوربكنا
Khurbakna
يا خوربكانا
Khurbakana
ناميده شده است .
به عقيده پلينى ( 79 - 23 ميلادى ) گياه به
Melampod
معروف بوده و در 1400 سال قبل از ميلاد در بيمارىهاى عصبى و هيسترى مصرف مىشده است .
ابقراط در كتاب " الخربق " : خربق سياه سودا را از پائين ، ولى خربق سفيد از بالا به وسيله استفراغ خارج مىسازد ( به نقل رازى : 2 * ) .
اللابورس
( Ellaboros )
خربق سياه است بعضى آن را مالنبوديون
Melampodion ' '
ناميدهاند مخلوط آن با اسكامونه مسهل بلغم و صفراى سياه است و در سردرد ، ماليخوليا ، جنون ، درد مفاصل و فالج سودمند است و اگر زن از جلو به خود برگيرد قاعدهآور و كشنده جنين است و اگر آن را در سوراخ