تاريخچه :
نام گياه از واژه يونانى
Helios
( - خورشيد ) و
Annus
( - يك ساله ) يا به عبارت ديگر ( گل خورشيد يك ساله ) گرفته شده است .
سرخپوستان امريكا از زمانهاى بسيار دور آن را پرورش مىدادهاند و بر اين عقيده بودهاند كه كشت گياه در اطراف منزل از هواى فاسد
( Mala aria - )
يا مالاريا پيشگيرى مىكند . در سال 1569 ميلادى از امريكا به اسپانيا برده شد و در سال 1830 ميلادى در روسيه از تخم آن روغن استخراج شد . به سنسكريت گياه را
Suryamukhi
و
Adityabajaka
و به هندى و اردو سورج مگهى
Suraj mukhi
( به هندى - آفتاب روى ) ناميدهاند .
در ايران از زمان قاجاريه شناخته شده و قديمىترين كتاب خطى پارسى كه شرح آن آمده است فروغ ناصرى تأليف سلطان الحكماء ( متوفى 1322 ه . ق . - 1904 ميلادى ) استاد طب قديم دار الفنون مىباشد .
وى مىنويسد : " گل آفتابپرست كه گل آفتابگردان نيز گويند . . . تخم اين گل در بعضى از بلاد گرمسير نصف وزن خود دهن ( روغن ) شيرين دارد كه هم جهت غذا و جهت چراغ به كار است و نبات گل مزبور جهت سالم نمودن هواى رطوبى بسيار مفيد است چنانچه در پاى تخت " واشينگتون " در ارض جديد معلوم شده از جهت پست بودن زمين آن هوايش غير سالم بود و اهل آنجا به نواب رديه ( 1 * ) مبتلى مىشدند پس رئيس آنجا به خيال افتاد كه گل آفتابگردان در آنجا به مقدار زياد بكارد تا جذب رطوبت هوائى نمايد و اين عمل بطورى مفيد افتاد كه از آن سال تا به حال حميات ردّيه در آنجا ديده نشده است " ( 2 * ) .
ناظم الاطباء در پزشكىنامه مىنويسد : " تورنسل ، آفتابگردان " ( آفتابپرست ) آذريون ( 3 * ) حنوه ، هليانتوس آنوس مىگويند و مانند گاو زبان حشيشه الزجاج و غيره از عوامل مدره است و مانند آنها داراى مقدار زيادى شوره مىباشد و مغز ساقه آفتابگردان بقدرى شوره دارد كه مانند فتيله باروتى مىسوزد . . . . " ( 4 * ) .
قسمت مورد مصرف : گل ، برگ ، دانه و روغن
تركيبات شيميائى :
گل : داراى گلوكوزيد كوئرسىمهريتين
Quercimeritin
به فرمول
C 21 H 20 O 12 H 2 O
، كوئرستين
Quecetin
، فيتوسترول ، بتائين ، كولين ، آنتوسيانين ، اسيد سولانتيك
Solantic acid
، فاراديول ، آرنيديول و يك ماده رنگى مىباشد .
برگ : اسيدهاى مالونيك ، لاكتيك ، سوكسينك و فوماريك
دانه : كوئرسيترين
Quercitrine
، بتائين
Betain
، كلين
Choline
، نوكلئين
Nuclein
، كلسترين ، آلبومين ، گلبولين ، فيتين ، ادستين
Odestin
، اسيد هليانتيك و اسيد هليانتينك ، رزين ، ويتامينهاى
D , C , A
و
E
، فرمانهاى مختلف مانند ليپاز و فنولاز .