تاريخچه و موارد مصرف در طب سنتى :
ابن بيطار ذيل واژه رثم [ رتم ] به نقل از ديوسكوريد كاملا آنچه را كه ديوسكوريد ذيل واژه
Spartion
كه اصطفن آن را به سبرطيون ( 1 * ) معرب نموده است ذكر مىنمايد . بنابراين واژه " رتم " مترادف با سبرطيون [
Genista scoparia Lamk
يا
Cytisus scoparius ( L . ) Link
] مىباشد سپس ابن بيطار به نقل از غافقى اضافه مىنمايد كه اين نوع رتم ، رتم اسود ناميده مىشود نوع ديگر آن رتم ابيض [ رتم سفيد ] مىباشد كه از اولى سفيدتر [ اشاره به رنگ سفيد ساقه ] است لذا ديوسكوريد فقط رتم سياه را شرح داده و از گياه مورد بحث نامى به ميان نياورده است گرچه رومىها از مخلوط اين گياه با وسمه
Woad
براى رنگ كردن نخ و پارچههاى پشمى استفاده مىكردهاند .
چنين به نظر مىرسد كه از اين گياه اولين بار در زمان ساسانيان به عنوان مسهل استفاده شده است چه رازى ذيل واژه " رتم دارو " چنين مىنويسد " دواء يستعمله اهل القرى فيسهلهم . قيل ذالك فى شوشماهى الخوز " ( 2 * ) .
غافقى گويد ضماد كردن با آن ككمك را از بين مىبرد و در گزيدگى سگ هار سودمند است ( ابن بيطار : 3 * ) .
رتم دو نوع است سفيد و سياه ، برگ ، گل و ساقه نوع سفيد مانند نوع سياه
[ Cytisus scoparius ( L . ) Link ]
است فقط رنگ ساقه نوع سفيد به رنگ سفيد و گل آن كوچكتر است . طبيعت آن در سوم گرم و خشك و خوردن حدود 7 گرم از ميوه آن قىآور ، مدر قوى ، ضد كرم ، كشنده و خارجكننده جنين و تنقيه يا اماله عصاره آن مسهل خون و در سياتيك سودمند است . چنانچه سه روز متوالى روزى 7 عدد از دانه آن را بخورند اسهال و جلوگيرى از پيدايش دمل مىكند ، به معده زيان مىرساند مگر آنكه با سركه انگبين بخورند . مقدار خوراك آن حدود 5 گرم مىباشد ( انطاكى ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 4 * ) .
" ژنت اسكوپارين
[ Genista scoparia Lamk . ]
. . . در بعضى ممالك روس يك قسم آن را كه موسوم به ژنت رنگرزان ( 5 * ) است در دفع كلب الكلب [ گزيدگى سگ هار ] استعمال مىكنند ( ناظم الاطباء : 6 * ) .
قسمت قابل مصرف در درمان : گل و دانه .
تركيبات شيميائى :
گلها محتوى مواد زير مىباشند :
فلاونوئيدها ( 5 / 0 تا 3 درصد ) ، مشتق از لوتئولين
Luteoline
و ايزوفلاونها : مانند
Genistine
و
Genisteine
.
آلكالوئيدها ( 3 / 0 تا 8 / 0 درصد ) از نوع اسپارتئين
Tetracyclic quinozidines
: مانند
C 12 H 16 N 20 N - Methyle cytisine
، آناگرين
Luparine , C 15 H 26 N 6 Anagrine C 15 H 24 N 2 O
، تينكتورين
Tinctorine
و رومبى فولين
Rombifoline
و ايزوپارتهئين
C 15 H 24 N 2 O
.