فطر را به پارسى قارچ ، سماروغ ، سماروخ ، خايهديس ، كلاه ديوان ، چترمار و شمار مىنامند . انواعى از آن كه لزج نبوده ، بدون بو ، كوچك به رنگ سفيد مايل به تيره و در زمينهاى خوب و تميز روييده باشند خوراكى هستند و انواع سفيدى كه زياد لزج ، بدبو و مانند تار عنكبوت باشند و انواعى كه در شيب خم شراب و سركه ، ديوار حمام ، نزديك سوراخ جانوران گزنده مانند مار ، زير درختان زيتون ، انجير ، گردو و در جوار گياهان سمى ، يتوعات ( افوربياها ) و بر روى سرگين و مردار روئيده باشند همه سمى و كشنده هستند . نوع سفيد خوراكى را به تركى كيلك به هندى كنبهى ( ها خوب تلفظ نمىشود
Konbh
) ، " پهينچهتر " و نوع غير خوراكى را " پديهيرا " و انواعى از آن را " چهتر " و " ككندهول " مىنامند . نوع سفيد خوراكى ، پادزهر نوع سرخ سمى است .
كوبيده خشك شده آن با سريشم ماهى براى فتق و قيله
( Intestinal hernia )
و قيله السّره يا فتق نافى
( Umbilica hernia )
سودمند است به چشم كشيدن افشره آن لكه سفيد روى قرنيه را از بين مىبرد و كشيدن سرمهاى كه در افشره آن پرورانده باشند به چشم در جرب چشم
( Psorophthalmia )
موثر و از آب آوردن چشم جلوگيرى مىكند و ساييده خشك شده آن در اسهال ، اسپرو و اسهال همراه با مواد غذائى هضم نشده و زردآب مفيد است . نفاخ ، ديرهضم و مولد خلط بد است . زيادهروى در خوردن آن باعث بىحسى ، فالج ، سكته ، سختى دفع ادرار ، هيضه ، قولنج و درد معده مىشود و مصلح آن آبكامه ، خردل ، مطبوخ آن با شبت و پونه ، روغن كنجد ، زيتون و صعتر است ( ابن سينا ، انصارى ، برهان ، حكيم مومن ، عقيلى خراسانى : 6 * ) . برخى از قدما غوشنه يا فوشنه ، فرشته ، فوتسشه يا روشنك با نام علمى
Morchella esculenta Pers
از خانواده
Helvellaceae
را نوعى فطر و برخى آن را نوعى كماه يا دنبلان از خانواده
Tuberaceae
دانستهاند . به هر جهت در كتب قديم ذيل عنوان غوشنه آمده است و اصولا برخى فطر را نوعى كماه و بعضى ديگر كماه را نوعى فطر دانستهاند .
تركيبات شيميائى :
هر يكصد گرم قارچ محتوى كربوهيدراتها 4 / 3 تا 3 / 4 گرم ، پروتئين 5 / 2 تا 2 / 3 گرم ، چربى 3 / 0 تا 8 / 0 گرم ، كلسيم 6 ميلىگرم ، پتاسيم 4 / 4 ميلىگرم ، فسفر 116 - 110 ميلىگرم ، آهن 5 / 1 - 7 / 0 ميلىگرم ، ويتامين
A
20 واحد بين المللى ، ويتامين
B 1
14 ميكروگرم ، ويتامين
B 2
16 ميكروگرم ، ويتامين
C
12 - 3 ميلىگرم ، نياسين 4 / 2 تا 2 / 4 ميلىگرم مىباشد .
علائم مسموميت از قارچهاى سمى :
هيجان ، سرگيجه ، ارتعاش ، تنفس سريع و ضربانات نامنظم قلب ، قولنج ، اختلال در ديد ، هذيان ، پريدگى رنگ ، خناق ، عرق سرد و سنكوپ .