گياه داراى واريتهاى با نام
var . rotundifolia Moench
است كه برگها از 9 تا 15 برگچه تشكيل شده است . برگها گرد و گل به رنگ ارغوانى تيره مىباشد و از آن نيز مان گرفته مىشود .
بهترين نوع مان از درختان سيسيل بدست مىآيد . اين مان كه به شيرخشت سيسيل معروف است بطور طبيعى بر اثر گزش حشرهاى با نام علمى
Cicata orni L .
به خارج ترشح مىشود ولى براى بدست آوردن محصول بيشتر در ماههاى تير و مرداد شكافى عرضى تا حد چوب به قاعده تنه درخت وارد مىنمايند و تا آخر تابستان هر روز شكاف جديدى به فاصله 5 سانتيمتر بالاتر از شكاف روز قبل ايجاد و مان مترشحه را جمعآورى مىنمايند و اين عمل را هر سال بر روى درختان 8 ساله تا 20 ساله انجام مىدهند . بطور متوسط سالانه از هر درخت 500 گرم مان با اين روش بدست مىآيد .
تركيبات شيميائى :
تركيب شيميائى مان زبان گنجشك گل تقريبا مانند شيرخشت مىباشد و در تركيب شيميائى آن مواد زير وجود دارد :
مانيتول حدود 55 درصد ، مانوتروز
Mannotrose
، مانوتريوز
Mannotriose
، گلوكز ، لولز ، موسيلاژ ، رزين ، املاح مختلف و كمى فراكسين
Fraxin
كه منشاء آن از پوست درخت مىباشد .
برگ زبان گنجشك گل داراى مالات كلسيم مىباشد .
مانيتول
Mannitol
( مانيت ،
Diosmol , Manicol , Manna sugar
) به فرمول
C 6 H 16 O 6
مدر مىباشد و از آن براى تهيه رزينها ، مواد پلاستيكى و در آزمايشگاههاى تشخيص طبى و به عنوان اكسپيان در داروسازى استفاده به عمل مىآيد . همچنين در داروسازى براى تهيه
Mannitol hexanitrate
كه يك
Coronary vasodilator
مىباشد به كار مىرود .
فراكسين
Fraxin
يا
Fraxetin 8 - glucose
به فرمول
C 16 H 18 O 10
بلورىهاى سوزنى شكلى است كه در اثر حرارت دادن در مجاورت اسيد سولفوريك فراكسهتين يا
Dihydroxy - methoxycumarin
بدست مىآيد كه گلوكن فراكسين است و يك گرم آن در 5 ميلىليتر آب و 150 ميلىليتر الكل 90 درجه حل مىشود .
خواص و موارد مصرف درمانى مان زبان گنجشك گل :
مسهل ملايم و داراى طعم مطبوع است و ايجاد تهوع و دلپيچه نمىكند و براى كودكان و بانوان حامله مناسب است .
از حل نمودن آن در آب ولرم و يا شير ولرم مسهل ملايم بدست مىآيد . اگر با داروهائى نظير سنا مخلوط شود مسهلى قوى حاصل مىشود .
مقادير خوراك :
كودكان از 15 ماهگى تا 3 سالگى 15 - 10 گرم