خاكستر آن به صورت محلول بر جرب متقرح از بين برنده آن است و گفته شده كه خوردن براده چوب مرّان موجب مرگ مىشود ( 1 * ) .
به مناسبت شباهت برگ اين درخت به برگ زبان گنجشك
Fraxinus excelsior L .
يونانىها آن را
Melia
ناميدهاند كه به ماليا معرب شده است . برخى از محققين نظير عيسى مّران را مترادف بالسان العصافير ( زبان گنجشك ) آوردهاند كه به نظر صحيح نمىرسد چه اولا شكل توصيفى و خواص ذكر شده براى ماليا با زبان گنجشك فرق دارد ، ثانيا ماليا و لسان العصافير در جامع مفردات ابن بيطار و اختيارات بديعى هر يك در مدخلى جداگانه آمده است .
شايد اين اشتباه ناشى از اين باشد كه امروزه به عربى زبان گنجشك را مرّان مىنامند .
2 - اسرائيلى قرطبى در شرح اسماء مىنويسد " مو ( 2 * ) هو المران و به عجميه الاندلس مرانه و هو القرانيه ( 3 * ) و هو يندره و قيل انه خشب الزان " ( 4 * ) .
3 - ابن بيطار : " زان شجر يتخذ من عصنه الرماح و زعم قوم انه المران " و همو ذيل مران مىنويسد " ديسقوريدوس فى ماليا هو شجره معروفه . . . لى ( من - ابن بيطار ) ليس هذا هو المران . . . ( 5 * ) .
4 - زان درختى است كه آن را مرّان خوانند و گفته شود . مران ماليا خوانند و آن درختى است باريك و دراز و چوب وى نيزه سازند و در ملك شام بسيار بود نوشيدن افشره برگ آن و يا ضماد برگ گزيدگى كژدم را سودمند و خاكستر چوب آن جرب را درمان مىكند ( 6 * ) .
در بيروت و سوريه اين درخت را زان و مران مىنامند و در قاموس انگليسى عربى المورد در مقابل نام انگليسى
Beech
واژههاى زان ، مران و خشب الزان آمده است .
با توجه به مراتب فوق و زيرنويسهاى مربوطه در قديم واژه مران نامى مشترك براى گياهان موّ ، قرانيا و زان بوده و امروزه اين نام به درخت زبان گنجشك نيز اطلاق مىگردد .
قسمتهاى مورد استفاده :
برگهاى جوان ، پوسته چوب ذغال حاصل از چوب ، ميوه ، روغن دانه و قطران حاصل از تقطير شاخهها كه " كرئوزوت " ناميده مىشود .
تركيبات شيميائى :
گاياكول ، كرئوزول ، كرزولين ، تانن ، فلورول و روغن دانه مركب از ترى كليسريدهاى پالميتيك ، اولئيك و دانه داراى ماده سمى به نام فاژين مىباشد كه در تفاله باقى مىماند .
خواص درمانى :
ضدعفونىكننده قوى ، قابض ، مسكن درد دندان و سرفه ، تببر ، آنتى اسيد .