دورهء كنفرانسهاى سال 1973 - 1972 انجمن داروسازان بيمارستان گيلد « 36 » ضمن سخنرانى پيرامون ( بيماريهايى كه بوسيلهء پزشك به وجود مىآيد ) « 37 » چنين اظهار داشت :
« استعمال داروهاى متعدّد در پيدايش بيماريهايى كه بوسيلهء پزشك به وجود مىآيد حايز اهميت است و بطور قاطع مىتوان گفت خطر بروز آثار نامطلوب داروها با تعداد داروهايى كه در آن واحد باهم تجويز مىشود نسبت مستقيم دارد ، براى مثال مىتوان از كومارين داروى ضد انعقاد خون نام برد . اثر كومارين داروى ضد انعقاد خون ممكن است بر اثر عدهء زيادى از داروها در مناطق مختلف بدن شدت پيدا كند ، همين نگرانى دربارهء داروهاى ضد فشارخون ، ضد ديابت ، ضد غش و غيره وجود دارد » « 38 »
سند سوم - در كتاب طب داخلى هاريسون كه قبلا از آن نام برده شده است ، در صفحهء 398 چنين مىخوانيم :
« براى هر بيمار ، در طول مدت بسترى شدن در بيمارستان ، بطور متوسط ، ده داروى مختلف تجويز مىشود و اين تعداد ممكن است حتى به 60 دارو نيز برسد . هر قدر بيمارى طولانىتر يا شديدتر باشد ، تعدادى بيشتر دارو تجويز مىشود و چنان كه مىتوان انتظار داشت به همان نسبت خطر داروها نيز بيشتر مىشود . اگر براى بيمار بسترى در بيمارستان بيش از شش دارو داده نشود ، احتمال واكنش نامطلوب ( مربوط به تداخل اثر داروها ) در حدود 5 % است ولى اگر تعداد داروهاى مصرف شده از 16 تا بيشتر باشد اين احتمال به 40 % خواهد رسيد . بررسيهاى دقيق نشان داده است كه تعداد 20 % از بيماران سرپايى نسبت به داروهايى كه براى درمانشان تجويز شده است ، واكنش نامطلوب نشان مىدهند » .
اينك براى چندمين بار ، زنگ خطر را به صدا درمىآوريم و خاطرنشان مىسازيم كه طبق اين آمارهاى موثق و معتبر كه توسط محققان و دانشمندان فاضل و صالح و دلسوز به حال بيماران تهيه و تنظيم شده است ، هر قدر تعداد داروهاى مصرفى بيشتر باشد خطر بروز عوارض و اختلالات و مرگومير بيماران بيشتر خواهد بود . بنابراين مسئوليت عظيم تراستهاى دارو ، در ايجاد زمينه براى پيدايش اين تلفات بيشمار بيماران بسيار بسيار گران و عظيم است ، زيرا گردانندگان حريص و آزمند و سيم و زرپرست اين دستگاهها هستند كه نه تنها پزشكان را در چنبرهء فشارندهء تبليغات فريبندهء خود مقهور و مخذول مىدارند تا بيماران را به مسلسل داروها ببندند ، بلكه تودهء مردم بيچارهء بىخبر را نيز كه براى درمان خود چارهجو و سرگردانند ، به مصرف كردن داروها تشويق و
هامش
( 36 ) .Guild( 37 ) .Maladie Iatrogenes , Iatrogenic diseases .( 38 ) .Pharmaceutical Journal Vol . 211 No . 5740 London , November 3 - 1973 .