چنان كه پيش از اين ياد شد ، منظور از بيماريهاى ياتروژن ( بيماريهايى كه بوسيلهء پزشك به وجود مىآيد ) آنهاست كه صرفا به علت زيان داروها به وجود مىآيد و چون پزشك معالج آنها را بمورد و بموقع و به مقدار مجاز تجويز كرده است ، پس در اينجا سهلانگارى و بىاطلاعى او از خواص داروها ابدا مطرح نيست . عارضهها و زيانهاى داروها ضمن درمان بيماران از سوى دانشمندان معروف و استادان بزرگ علوم پزشكى جهان نيز ديده شود و ازاينرو در كتاب ( طب داخلى هاريسون ) دارو براى سلامتى عامه مردم مسألهاى خردكننده توصيف شده است . متأسفانه تراستهاى دارو با علم و آگاهى كامل به خطرات و زيانهاى داروهاى موجود مع هذا براى سودجويى و بهرهبردارى بيشتر از فرآوردههاى خود به انواع حيل متشبث شود و اقسام نيرنگها را به كار برد كه ما آنها را جرايم دهگانه ناميدهايم و توصيه مىكنيم كه همهء پزشكان و عامهء مردم به دقت آنها را مورد مطالعه قرار دهند . جرائم مزبور به قرار زير است :
[ نخستين جرم اغفال پزشكان جهان در تمام طول مدت چهل سال اخير ]
( نخستين جرم ) اغفال پزشكان جهان در تمام طول مدت چهل سال اخير - اگر سازندگان داروها به همان گونه كه منافع داروها را در آگهيها و اوراق تبليغاتى خود مىنويسند ، مضار جانبى آنها را نيز ياد كنند و پزشك معالج از آن به درستى آگاه باشد ، محال است كه بيماريهاى ياتروژن تا به اين حد و اندازه در اجتماعات بشرى شايع و وافر شود ، ولى چون پزشك معالج از اين زيانها بىاطلاع است داروها را با خوشبينى فراوان و بىپروا تجويز كند ، لاجرم بيماران از آسيب آن در امان نمانند . البته رسيدگى و بازبينى آگهيهاى تجارى و مندرجات آنها بر عهدهء مقامات مسئول بهداشت و صادركنندگان پروانههاى دارو است ولى متأسفانه در حال حاضر اين كار مهم به درستى انجام نگيرد .
هنرى . اى سيمونز « 5 » دكتر در طب و رئيس ادارهء داروها در سازمان عظيم
F . D . A
( خوراك و دارو ) آمريكا كه سرپرست هزار پزشك ، داروشناس ، شيميدان و داروساز و عهدهدار اصدار پروانهء داروها و بازبينى و رسيدگى مندرجات اوراق است ، به صراحت چنين گويد :
« يكى از ناراحتكنندهترين مسائلى كه نگارنده اغلب با آن روبرو شدهام اين است كه كارخانههاى داروسازى توليدكنندهء داروهاى اختصاصى « 6 » يا تجارى « 7 » در معرفى كالاهاى خود هرچه مىتوانند محاسن را بزرگ جلوه دهند و معايب را كوچك كنند .
در بررسى اين وضع و آشفتگيهايى كه از اين ممر در امر دارو به وجود مىآيد ، ما در سازمان خوراك و دارو مسئوليتى بزرگ بر عهده داريم . با كثرت داروها ، شرايط ايجاب كند حقايقى را ، دربارهء هرگونه اطلاعات دارويى از هر نظر بدانيم . » « 8 »
هامش
( 5 ) .Henry E . Simmons( 6 ) .Brand Name .( 7 ) .Generic Name .( 8 ) . مجله داروسازى رامين شماره 163 مورخ تيرماه 1352 ، صفحهء 19 .