معلومات دبيرستانى هم ندارند ، براى سودجويى و شهرتطلبى ، از كتابهاى طب قديم ايران مانند تحفة المؤمنين و مخزن الادويه و غيره مطالبى گردآورده و بعضى از مندرجات كتابهاى اروپايى را هم كه به زبان فارسى ترجمه شده است چاشنى آنها كرده و بدينترتيب آش شلهقلمكارى بسازند و به صورت كتابهايى با نامهاى عجيب و غريب و مضحك از قبيل : طب الكبير ، طب المفيد ، طب العظيم ، طب العموم ، طب الشفاء ، نسخهء شفا ، گلستان شفا ، طب سنتى ، تحفه حكيمباشى ، راهنماى نجات از مرگ مصنوعى و چند عنوان ديگر منتشر سازند .
اقلا شصت درصد محتواى اين كتابها مجعولات و لا طائلات و خرافات و به احتمال نزديك به يقين ساخته و پرداخته غربيان در قرون گذشته است . آن خرافات را با مطالبى كه در كتابهاى طب قديم ايران وجود دارد مخلوط كرده و در ميان مردم پراكندهاند و تنها هدفشان از اين امر لجنمال كردن طب اصيل و قديم ايران اسلامى بوده است .
براى تأييد اين مطلب شواهد تاريخى وجود دارد كه يكى از آنها كتاب حاجىبابا اصفهانى تأليف جيمز موريه وزير مختار انگلستان در ايران در زمان فتحعلى شاه قاجار است . در اينجا دنبالهء مطلب را از كتاب نهضت پزشكى مجلد دوم صفحهء 141 كه نگارندهء اين سطور در سال 1333 ( سى سال پيش ) تأليف كردهام نقل مىكنم زيرا دربارهء همين موضوع است و نقل آن را لازم بلكه واجب مىدانم . البته در آن كتاب مفصلتر شرح داده شده است و اكنون براى رعايت حوصلهء خوانندگان خلاصه مىشود :
« از صد و سى سال پيش كه طب جديد در ايران نفوذ پيدا كرد و پاى اطباى اروپا به ايران باز شد اولين كارشان اين بود كه در ذهن مردم القاء كردند كه طب قديم ايران بر پايه و اساسى صحيح متكى نبوده و هيچگونه قاعده و قانونى نداشته و آنچه هم بوده به افكار عوامانه آميخته است و جنبهء علمى ندارد و طب صحيح از نظر علمى و عملى آن است كه اروپاييان آوردهاند . اين تبليغات ، در طى يك قرن ، بطورى در ذهن اطبا رخنه كرد كه امروزه تصور خلاف آن به سهولت امكانپذير نيست و حال آنكه با نمونههايى مختصر كه در مجلدات اول و دوم نهضت پزشكى شرح داده شده است بر عموم همكاران ثابت شد كه علىرغم تصورات باطلى كه در اذهان عمومى جايگير شده است ، طب قديم ايران ، اساس و مبناى صحيح علمى داشته و مخصوصا بر پايههاى متين تشريح و فيزيولوژى استوار بوده است و ما به يارى خداى بزرگ ثابت خواهيم كرد كه انحراف اروپاييان از بعضى اصول و مبانى طب قديم تاكنون چه زيانهاى غير قابل جبران براى افراد بشر به بار آورده است . اكنون براى اينكه همكاران اجمالا بدانند كه اروپاييان چگونه و به چه ترتيب از يك قرن و نيم به اين طرف در پست كردن و حقير جلوه دادن طب قديم ايران كوشيده و از چه راههايى وارد شدهاند ، توضيح مىدهيم كه يكى از راههاى مؤثر و مهم ، براى انجام اين امر ، سياحتنامهها و داستانهايى است كه به
دارو مسئله پزشكى قرن ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: سيد جلال مصطفوى كاشانى
ص٢٥٧