قسم بيستم در انواع نبض مركّب ثلاثى به اعتبار تواتر و تفاوت و صلابت و لين و امتلاء و خلاء
و اين نيز بر هشت نوع بود :
1 . نبض متواتر و صلب و ممتلى
2 . نبض متواتر و صلب و خالى
و اين هر دو نوع بدون صغر نباشد ؛ لوجود الصلابة و الضعف فيهما .
3 . نبض متواتر و لين و ممتلى
سببش كثرت ضعف * و امتلاء رطوبت باشد . و اين بىضعف و صغر نباشد .
و يا « 1 » شدّت حرارت * و غلبهء رطوبت * و امتلاء ماده باشد . و اين بدون عظم و سرعت امكان حصول ندارد ( لتقدّمهما على التواتر عند شدة الحاجة ) ، الّا در صورتى كه بنا بر امتلاء مادهء كثير انضغاط قوّه حاصل شود و آن مؤدّى ضعف و مانع عظم و سرعت گردد . و در اين صورت از ضعف خالى نبود .
پاورقی
( 1 ) . ( در نسخه ) : با .