و فصل و شدّت مرض در كرسنكى و در استعمال اشيا مسخنه و انتفاع بمداوات بارده استفراغ مرار است و شايد بواسطه كرم باشد علامتش غيشان بسيار است و شدّت وجع در خلاء معده و ساير علاماتى كه ذكر مىشود علاج ابتدا به آب كرم نمك و سكنجبين به آب كرم نمك تركى قى نموده بعد از ان تاجريزى بنفشه خارخسك هريك هفت م ل تخم كاسنى مغز هسته آلوبالو هريك 2 م ل بنوشند و از عقب از خشايش و چيزهائى كه مكرّر ذكر شده بعلاوه بابونه سبوس كندم پوست هليله زرد آب پاچه پنج آب اماله كند و ضمادات بنوع مسطور سابق است و حقنه كه اين حقير در قولنج صفراوى تجربه نموده و الحق نفع عظيم دارد اسپرزه 3 م ل اكليل الملك كلسرخ بابونه سناء مكى هريك 2 م ل با سيصد و 20 م ل عرق كاسنى جوشانيده صاف نموده شكر سرخ كزنكبين ترنجبين هريك ده م ل ريوند چينى يك م ل خاكشير 2 م ل علاوه نموده و سه قسم كرده سه آب اماله كنند ايضا حقنه مجرّب حقير كه باعث تسكين درد مىشود از 40 م ل سكنجبين اماله نمايند شيخ الرئيس مىفرمايد كفايت مىكند علاج در قولنج صفراوى تعديل مزاج و اختلاط و استعمال اغذيه بارده رطبه و اسهال به مثل خوردن آب الو و آب انارين و شربت بنفشه و همچنين تناول نمودن آب چقندر باذيّت و ابكامه و همچنين خوردن فضله كرك يا در حقنها داخل كردن و استعمال مخدّرات هم در انجا نافع است و هركاه بواسطهء كرم باشد علامت و علاج او دود مخفى نماند كه كرمى كه در امعاء متولّد مىشود سه قسم است يكى طولانى همچه كرم خراطين و اين نوع در امعاء قاق بهم رسد ديّم عريض كوتاه و بجهة مشابهت
تذكرة العلاج و رساله خواص بيخ چينى ( فارسى ) — صفحة 83
مساهمون: محمد مؤمن بن محمد حسين النخعي الآشتيانى
ص٨٣